Kiswahili Note 07
关上的和打开的。
What gets closed, and what gets opened.
这一周:学科名的一整张表,以及它里面四条构词规律;"这学期你学什么、哪几天上"那段对话,和老师在黑板上把 ya 改成 za 的那一笔;接着是"每天,除了周末"——ila 和 mpaka 两个划线词,空闲时读什么、听什么、去哪里游泳,讲义上的十四项爱好,和两块 -napenda 板书:谁喜欢做什么、哪天做、一天里什么时候做;然后是 Somo la Sita 的作业,和把它的例句整排翻成否定的 Kukanusha 板书,以及十六句的否定练习单;最后是讲义上的第三段对话——学校关门与开门。那段对话里,Note 01 第四节预告过的那个反向后缀终于现身了,而且是以一整套被动式的形式。周四又添了三样:学科名的找词游戏,从 juzi 数到 mtondogoo 的一排日子和"谁在哪天去哪里礼拜",以及过去时的否定。
This week: the full list of school subjects and the four word-formation patterns inside it; the dialogue about what you are taking this term and on which days, with the moment the board corrected ya to za; then every day except the weekend — the two underlined words ila and mpaka, what you read, listen to and where you swim, the fourteen pastimes on the handout, and the two -napenda boards: who likes doing what, on which day, at what time of day; the Somo la Sita homework, the Kukanusha board that turns its sentences negative, and a sixteen-sentence worksheet on the negative; and finally the third handout dialogue, on schools closing and opening — where the reversal suffix trailed in Note 01 §4 appears, wrapped in a full set of passives. Thursday added three more: a word search of subject names, the day-words from juzi to mtondogoo with questions on who worships where and when, and the negative past.
- 你学什么What you are studying
- 这学期,哪几天This term, which days
- 每天,除了周末Every day but the weekend
- Kila wakatiWhat you do, and like doing
- 作业,以及否定Homework, and the negative
- 关和开Closing and opening
- 被动式回来了The passive returns
- "我还没见到你"Not yet, and to whom
- 对话全文The dialogue in full
- 五道题The five questions
- 词汇Vocabulary
- 练习Drills
One
你学什么。
What you are studying.
Je, wewe unajifunza nini?
你学什么?
What are you studying?
先看这个动词。u-na-ji-funza 里的 -ji- 是反身前缀,字面是"你使自己学"。词根 -funza 本来是"教",加上反身就成了"学"。
Start with the verb. The -ji- in u-na-ji-funza is the reflexive prefix: literally you cause yourself to learn. The root -funza means to teach; the reflexive turns it into studying.
这也解释了 mwanafunzi(学生)——mwana(子嗣)+ funzi,"学习之子"。跟 Note 01 学的 -soma(读、学)并用,-jifunza 更强调修习的过程。
It also explains mwanafunzi, a student — mwana plus funzi. Alongside -soma from Note 01, -jifunza leans towards the process of learning.
四条构词规律 Four patterns in the list
讲义上四十多个学科名,不用一个个背——认出下面四条,大半就自己拼出来了。
There are more than forty subjects on the handout. Recognise these four patterns and most of them assemble themselves.
| 规律 / Pattern | 例 / Examples | 说明 / Note |
|---|---|---|
| -lojia | Anthropolojia, Bayolojia, Jiolojia, Sosiolojia, Saikolojia | 英语 -logy 的借词,拼法一一对应 loans from English -logy |
| Sayansi ya ___ | sayansi ya kompyuta, ya maktaba, ya mazingira, ya siasa | = ___ science;sayansi 是 N 类,连接词 ya |
| Masomo ya ___ | masomo ya Kiafrika, ya maendeleo, ya wanawake | = ___ studies;masomo 是第 6 类,连接词 ya |
| U- 开头 | Uchumi, Uhandisi, Uhasibu, Uuguzi, Uandishi, Utangazaji, Usanifu | 第 14 类抽象名词——跟 Note 01 的 umoja、uhuru 同类 |
还有一条本土的:Elimu-___。Elimu 是"知识、教育",所以 elimu-mimea 是植物之学(植物学),elimu-wanyama 是动物学。这条跟 -lojia 那条并行——同一个概念,一条走借词,一条走本土构词。
And one native pattern: Elimu-___. Elimu is knowledge or education, so elimu-mimea is botany and elimu-wanyama is zoology. It runs parallel to the -lojia route: one concept, two ways in.
会用到的那些 The ones you will need
| Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|
| Masomo ya Kiafrika | 非洲研究 | African studies |
| Masomo ya maendeleo | 发展研究 | Development studies |
| Anthropolojia | 人类学 | Anthropology |
| Uchumi | 经济学 | Economics |
| Sayansi ya siasa | 政治学 | Political science |
| Historia | 历史 | History |
| Jiografia | 地理 | Geography |
| Kilimo | 农学 | Agriculture |
| Sheria | 法律 | Law |
| Isimu | 语言学 | Linguistics |
Uchumi 值得单记:它不是借词,是本土的 u- 抽象名词。Kilimo 也是——词根 -lima(耕作)加 ki-。 · Uchumi and kilimo are both native formations, not loans.
讲义边上的批注 Margin notes
| 词 / Word | 拆开 / Parts | 中文 |
|---|---|---|
| Elimu-mimea | elimu + mimea(植物,单数 mmea) | 植物学 |
| Elimu-wanyama | elimu + wanyama(动物,单数 mnyama) | 动物学 |
| Matibabu ya watoto | matibabu(治疗)+ ya + watoto(孩子们) | 儿科 |
| Usanifu majengo | usanifu(设计)+ majengo(建筑,单数 jengo) | 建筑学 |
讲义上 Masomo ya Kiafrika 那一行划了重点——正是你的专业。 · The handout’s highlighted line is African studies.
讲义全表 The full handout list
| Swahili | 中文 | Swahili | 中文 |
|---|---|---|---|
| Anthropolojia | 人类学 | Mawasiliano | 传播学 |
| Bayolojia | 生物学 | Mipango ya mji | 城市规划 |
| Biashara | 商科 | Muziki | 音乐 |
| Dawa / uganga | 医学 | Saikolojia | 心理学 |
| Dini | 宗教 | Sanaa za maonyesho | 戏剧艺术 |
| Elimu ya watu-wazima | 成人教育 | Sanaa | 艺术 |
| Elimu | 教育学 | Sayansi ya kompyuta | 计算机科学 |
| Elimu-mimea | 植物学 | Sayansi ya maktaba | 图书馆学 |
| Elimu-wanyama | 动物学 | Sayansi ya mazingira | 环境科学 |
| Fasihi | 文学 | Sayansi ya siasa | 政治学 |
| Fizikia / fizika | 物理 | Sheria | 法律 |
| Hesabu | 数学 | Sosiolojia | 社会学 |
| Historia | 历史 | Uandishi wa habari | 新闻学 |
| Isimu | 语言学 | Uchumi | 经济学 |
| Jiografia | 地理 | Uhandisi | 工程 |
| Jiolojia | 地质学 | Uhasibu | 会计 |
| Kemia | 化学 | Usanifu majengo | 建筑学 |
| Kilimo | 农学 | Utangazaji | 广播 |
| Lishe | 营养学 | Uuguzi | 护理 |
| Masomo ya Kiafrika | 非洲研究 | Masomo ya maendeleo | 发展研究 |
| Masomo ya wanawake | 妇女研究 | Matibabu ya watoto | 儿科 |
Uandishi wa habari"写新闻"就是新闻学:-andika(写)变成 u- 抽象名词 uandishi。 · Journalism is literally writing of news.
找词游戏:Masomo mbalimbali The word search
标题 masomo mbalimbali 是"各种学科",mbalimbali(各种各样的)不随名词类变形。任务是 find and translate:在 20×20 的字母方阵里找出 20 个词,再翻译。
Masomo mbalimbali, various subjects; mbalimbali never changes with class. Find each word in the 20 × 20 grid, then translate it.
单子上两处拼错:ANYTHOPOLOJIA 应为 Anthropolojia,USCHUMI 应为 Uchumi。方阵里埋的也是错的拼法,所以找的时候按单子上的字母找。 · Two words are misspelt on the sheet, and hidden in the grid as misspelt.
位置和翻译 Positions and translations
坐标是"第几行,第几列",从左上角数起;箭头是读的方向。 · Row, column from the top left; the arrow is the reading direction.
| 词 / Word | 起点 / Start | 方向 | 中文 |
|---|---|---|---|
| ANYTHOPOLOJIA | 8, 9 | ↓ | 人类学 |
| BAYOLOJIA | 11, 4 | ↗ | 生物学 |
| DAWA | 18, 19 | ↑ | 医学;药 |
| DINI | 4, 8 | → | 宗教 |
| FASIHI | 1, 2 | ↓ | 文学 |
| FIZIKIA | 18, 1 | → | 物理 |
| HISTORIA | 19, 15 | ← | 历史 |
| ISIMU | 3, 7 | ← | 语言学 |
| KEMIA | 1, 11 | ↘ | 化学 |
| KILIMO | 8, 16 | ↑ | 农学 |
| LISHE | 20, 18 | ↖ | 营养学 |
| MAENDELEO | 9, 8 | ↗ | 发展 |
| MAZINGIRA | 11, 8 | ↓ | 环境 |
| MUZIKI | 1, 10 | ↙ | 音乐 |
| SAYANSI | 7, 1 | → | 科学 |
| SHERIA | 8, 6 | ← | 法律 |
| SOSIOLOJIA | 14, 20 | ↖ | 社会学 |
| UHANDISI | 17, 7 | ↑ | 工程 |
| USCHUMI | 11, 15 | ↖ | 经济学(Uchumi) |
| UUGUZI | 11, 14 | ↗ | 护理 |
MAENDELEO、MAZINGIRA、SAYANSI 是讲义学科名里的单个词:masomo ya maendeleo、sayansi ya mazingira。 · Three entries are single words taken from the handout’s phrases.
Two
这学期,哪几天。
This term, which days.
A: Je, wewe unasoma nini muhula huu?
B: Mimi ninasoma ____. Na wewe je?
A: Mimi ninasoma ____.
B: Wewe unasoma ____ siku gani?
A: Mimi ninasoma ____ siku za ____. Na wewe je?
B: Mimi ninasoma ____ siku za ____.
你这学期学什么?——我学 ____。你呢?——我学 ____。——你哪天上 ____?——我 ____ 那几天上。你呢?
What are you taking this term? — And on which days? — On ____.
新词只有一个:muhula,学期。Muhula huu(这学期)跟 Note 06 的 mwaka huu(今年)是同一个结构——muhula 是第 3 类,所以配 huu。
One new word: muhula, term. Muhula huu is built exactly like mwaka huu in Note 06 — class 3, hence huu.
黑板上那一笔:ya 改成 za The correction on the board
最后两行老师写完又划掉重写,两处都是把 ya 改成 za。原因是数:
The last two lines were written, struck through and rewritten, both times changing ya to za. The reason is number:
| Swahili | 中文 | 为什么 / Why |
|---|---|---|
| siku ya Jumatano | 周三那天 | 单数,N 类 → ya |
| siku za Jumatatu na Jumatano | 周一和周三 | 复数,N 类 → za |
问句用 siku gani(哪天,单数),但一门课一周不止一次,回答就得用复数的 za。这跟 Note 06 里的 siku za wiki、habari za asubuhi 是同一个 za。
The question asks siku gani in the singular, but a course meets more than once a week, so the answer takes the plural za — the same za as in siku za wiki and habari za asubuhi.
整句怎么说 A full answer
| Swahili | 中文 |
|---|---|
| Ninasoma masomo ya Kiafrika, anthropolojia, na Kiswahili muhula huu. | 我这学期学非洲研究、人类学和斯瓦希里语。 |
| Ninasoma Kiswahili siku za Jumatatu, Jumanne, Jumatano, Alhamisi, na Ijumaa. | 我周一到周五都上斯瓦希里语。 |
| Ninasoma anthropolojia siku ya Alhamisi. | 我周四上人类学。 |
斯瓦希里语课一周五次,正好把 Note 06 学的七个星期名用掉五个。第三节会给出一个短得多的说法。 · Five days of Kiswahili uses five of the seven weekday names from Note 06. Section three gives a much shorter way to say it.
Three
每天,除了周末。
Every day, except the weekend.
第二节那句五个星期名连着念的回答,黑板上接着给了两个短版本。整块板书如下:
The five-day answer at the end of section two gets two shorter versions on the board. The whole board:
Je, wewe unakwenda sokoni siku gani?
你哪天去市场?
Je, sisi tunajifunza Kiswahili siku gani?
我们哪天学斯瓦希里语?
Sisi tunajifunza Kiswahili kila siku ila Jumamosi na Jumapili.
我们每天都学,除了周六和周日。
Sisi tunajifunza Kiswahili Jumatatu mpaka Ijumaa.
我们周一到周五学。
Rafiki yako anakwenda sokoni siku gani?
你的朋友哪天去市场?
Yeye anakwenda sokoni ____.
他/她 ____ 去市场。
Wazazi wako wanakwenda sokoni siku gani?
你父母哪天去市场?
Wao wanakwenda sokoni kila siku.
他们每天都去市场。
两个划线词 The two underlined words
| Swahili | 中文 | 句型 / Frame |
|---|---|---|
| ila | 除了 | kila siku ila ___ 每天,除了 ___ every day except ___ |
| mpaka | 到、直到 | ___ mpaka ___ 从 ___ 到 ___ from ___ to ___ |
两句答案说的是同一件事:一句用排除法(每天减掉周末),一句用区间法(周一到周五)。作业页上那句 ukurasa wa thelathini na mbili mpaka thelathini na tatu(第 32 页到第 33 页)也是这个 mpaka。
The two answers say the same thing, once by subtraction and once as a range. The homework instruction ukurasa wa thelathini na mbili mpaka thelathini na tatu, pages 32 to 33, uses the same mpaka.
Hadi 跟 mpaka 同义,第十节的答案里用的就是 hadi。 · Hadi means the same; the answers in section ten use it.
kila 放在名词前面 Kila goes first
斯瓦希里语的修饰词几乎都跟在名词后面:siku gani、mwaka huu、shule yetu。kila(每)是例外,它放在名词前面,而且不随名词类变形:kila siku(每天)、kila wakati(总是,第四节)、kila Jumamosi(每周六)。
Almost every modifier follows its noun. Kila, every, is the exception: it comes before the noun and never changes with noun class — kila siku, kila wakati, kila Jumamosi.
为什么是 unakwenda Why the kw stays
按 Somo la Sita 的规则,现在时是"主语前缀 + -na- + 词干",照理应该是 u-na-enda。但 -enda(去)按单音节动词处理,要留着第八节那张表里的垫片 ku;ku 碰上元音 e,就缩成 kw:
By the Somo la Sita rule the present should be u-na-enda. But -enda behaves like a one-syllable verb and keeps the spacer ku from the table in section eight; before the vowel e, ku contracts to kw:
u – na – kw – enda
你 — 现在 — 垫片 — 去。跟 alikuja 里的 ku 是同一个。 · You — present — spacer — go. The same ku as in alikuja.
口语里常省掉垫片,说 unaenda,两种都能听到;书面和考试按黑板写 unakwenda。 · Speech often drops the spacer (unaenda); write unakwenda as the board does.
一块板书,四个人称 Four persons on one board
| 主语 / Subject | 动词 / Verb | 前缀 / Prefix |
|---|---|---|
| mimi | ninakwenda | ni- |
| wewe | unakwenda | u- |
| yeye / rafiki yako | anakwenda | a- |
| sisi | tunajifunza, tunakwenda | tu- |
| ninyi | mnakwenda | m- |
| wao / wazazi wako | wanakwenda | wa- |
黑板上出现了四个;mimi 和 ninyi 两行按 Somo la Sita 课本第二、三组练习补上。 · The board showed four persons; the mimi and ninyi rows follow the Somo la Sita drills.
rafiki yako 和 wazazi wako Why yako here and wako there
Wazazi(父母,单数 mzazi)是 M-/WA- 类,所以物主词是 wako;rafiki 是 N 类,所以是 yako——还是 mwalimu wako 对 jirani yako 那条规则:物主词看名词的班,不看是不是人。
Wazazi, parents, is M-/WA- class, hence wako; rafiki is N class, hence yako — the old mwalimu wako / jirani yako rule.
但动词这边另有一条:只要主语是人,主语前缀就用 a- / wa-,不管它在哪一班。所以 rafiki yako anakwenda,而第七节的 shule ilifungwa 用 i-——同是 N 类,一个是人,一个不是。
On the verb, though, any human subject takes a- / wa- whatever its class. Hence rafiki yako anakwenda, while section seven has shule ilifungwa with i- — both N class, one a person and one not.
最后一问怎么答 Answering the last question
| Swahili | 中文 |
|---|---|
| Rafiki yangu anakwenda sokoni Jumamosi. | 我的朋友周六去市场。 |
| Wazazi wangu wanakwenda sokoni kila Jumamosi. | 我父母每周六去市场。 |
| Mimi ninakwenda sokoni kila siku ila Jumapili. | 我除了周日每天都去市场。 |
回答时 yako / wako(你的)要换成 yangu / wangu(我的)——最容易漏改的一处。整套物主词见第四节。 · Turn yako / wako into yangu / wangu when you answer. The full set is in section four.
星期名的记法 Counting the weekdays
| Swahili | 中文 | 记法 / Mnemonic |
|---|---|---|
| Jumamosi | 周六 | juma + mosi(一) |
| Jumapili | 周日 | juma + pili(二) |
| Jumatatu | 周一 | juma + tatu(三) |
| Jumanne | 周二 | juma + nne(四) |
| Jumatano | 周三 | juma + tano(五) |
| Alhamisi | 周四 | 阿拉伯语"第五" |
| Ijumaa | 周五 | 阿拉伯语"聚礼日" |
从周六开始数 1,数到周三是 5;最后两天是阿拉伯语借词,单独记。 · Count from Saturday as one; the last two are Arabic loans.
从前天到大大后天 From juzi to mtondogoo
| Swahili | 中文 | 距今天 / From today |
|---|---|---|
| juzi | 前天 | −2 |
| jana | 昨天 | −1 |
| leo | 今天 | 0 |
| kesho | 明天 | +1 |
| kesho kutwa | 后天 | +2 |
| mtondo | 大后天 | +3 |
| mtondogoo | 大大后天 | +4 |
ni、ilikuwa、itakuwa Is, was, will be
| Swahili | 拆开 / Parts | 中文 |
|---|---|---|
| Leo ni Alhamisi. | ni(是),现在时不变位 | 今天是周四。 |
| Jana ilikuwa Jumatano. | i — li — ku — wa | 昨天是周三。 |
| Kesho itakuwa Ijumaa. | i — ta — ku — wa | 明天是周五。 |
i- 指 siku(N 类,不是人);-ku- 是垫片,因为 -wa(是)是单音节,跟 unakwenda 的 kw 同一回事。现在时直接用 ni,过去、将来才要 kuwa 变位。 · i- refers to siku; -ku- is the spacer for one-syllable -wa. The present uses plain ni.
只问日期用 Leo ni tarehe ngapi?;siku gani 问的是星期几。1 号习惯说 tarehe mosi(mosi 就是 Jumamosi 里的"一");十月说 mwezi wa kumi 或借词 Oktoba。kesho kutwa 也常连写成 keshokutwa,讲义上写作 Kesho-kutwa。往前推没有对应 mtondo 的词,更早就说 juzi juzi 或 siku tatu zilizopita(三天前)。日常口语里 mtondo、mtondogoo 不常用,说"四天后"最稳妥的是 baada ya siku nne。 · Tarehe ngapi asks the date, siku gani the weekday; the first is tarehe mosi; October is mwezi wa kumi or Oktoba.
Chemshabongo #2 The puzzle sheet
讲义抬头 Kiswahili mwaka wa kwanza, muhula wa kwanza — Mazoezi ya chemshabongo #2, Mapukutiko 2026:一年级第一学期,"烧脑"练习第二号,2026 年秋。chemshabongo 字面是 chemsha(煮)+ bongo(脑子),即谜题、填字游戏;mapukutiko(秋天)来自 -pukutika(叶子落下)。Jibu maswali haya = 回答这些问题。
Chemshabongo is boil the brain, a puzzle; mapukutiko, autumn, comes from leaves falling. Jibu maswali haya: answer these questions.
| Maswali | 中文 |
|---|---|
| 1. Leo ni siku gani? | 今天星期几? |
| 2. Kesho itakuwa siku gani? | 明天星期几? |
| 3. Jana ilikuwa siku gani? | 昨天星期几? |
| 4. Kesho-kutwa itakuwa siku gani? | 后天星期几? |
| 5. Je, mtondogoo itakuwa siku gani? | 大大后天星期几? |
| 6. Mtondo itakuwa (siku) gani? | 大后天星期几? |
| 7. Juzi ilikuwa siku gani? | 前天星期几? |
| 8. Je, ninyi mnajifunza Kiswahili siku gani? | 你们哪几天学斯瓦希里语? |
| 9. Je, wewe unafua nguo siku gani? | 你哪天洗衣服? |
| 10. Wazazi wako wanakwenda sokoni siku gani? | 你父母哪天去市场? |
| 11a. Nani wanaabudu Ijumaa? | 谁在周五礼拜? |
| 11b. Wao wanaabudu wapi? | 他们在哪里礼拜? |
| 12a. Wakristo wanaabudu wapi? | 基督徒在哪里礼拜? |
| 12b. Wao wanaabudu siku gani? | 他们哪天礼拜? |
| 13a. Nani wanaabudu hekaluni? | 谁在神庙里礼拜? |
第 6 题单子上漏了 siku;第 8 题印作 nyinyi,是 ninyi 的另一种常见拼法,两种都对。单子第一页止于 13a。 · Item 6 drops siku; nyinyi is a common variant of ninyi. Page one ends at 13a.
新动词:-abudu To worship
| Swahili | 中文 | 备注 / Note |
|---|---|---|
| -abudu | 礼拜、崇拜 | 阿拉伯语借词,元音开头:wanaabudu 两个 a 都留着 |
| Waislamu / Mwislamu | 穆斯林 | 1/2 类 |
| Wakristo / Mkristo | 基督徒 | 1/2 类 |
| Wahindu / Mhindu | 印度教徒 | 1/2 类 |
| msikiti → msikitini | 清真寺 → 在清真寺 | 3/4 类,复数 misikiti |
| kanisa → kanisani | 教堂 → 在教堂 | 5/6 类,复数 makanisa |
| hekalu → hekaluni | 神庙 → 在神庙 | 5/6 类,复数 mahekalu |
这些人的称呼都是 1/2 类,单数 m-、复数 wa-,动词跟着取 a- / wa-:Mkristo anaabudu,Wakristo wanaabudu。Ijumaa 本身就来自阿拉伯语的"聚礼日"——问题 11 是在用星期名自己的词源出题。 · Ijumaa itself means the day of congregation — question 11 leans on the weekday’s own etymology.
答案 Answers
1–7 按发讲义那天,2026 年 10 月 1 日(周四)作答;8–10 是自己的情况,这里给示例。 · Items 1–7 are answered for Thursday 1 October 2026; 8–10 are examples.
| 1 | Leo ni Alhamisi, tarehe mosi, mwezi wa kumi. |
| 2 | Kesho itakuwa Ijumaa. |
| 3 | Jana ilikuwa Jumatano. |
| 4 | Kesho kutwa itakuwa Jumamosi. |
| 5 | Mtondogoo itakuwa Jumatatu. |
| 6 | Mtondo itakuwa Jumapili. |
| 7 | Juzi ilikuwa Jumanne. |
| 8 | Sisi tunajifunza Kiswahili kila siku ila Jumamosi na Jumapili. 问"你们"答"我们":mn- → tu-;也可以说 Jumatatu mpaka Ijumaa。 |
| 9 | Mimi ninafua nguo siku ya Jumamosi. |
| 10 | Wazazi wangu wanakwenda sokoni kila Jumapili. wako → wangu |
| 11a | Waislamu wanaabudu Ijumaa. |
| 11b | Wanaabudu msikitini. |
| 12a | Wakristo wanaabudu kanisani. |
| 12b | Wanaabudu siku ya Jumapili. 一部分教派(如复临安息日会)在周六礼拜,可以加一句 Wengine wanaabudu Jumamosi。 |
| 13a | Wahindu wanaabudu hekaluni. 东非语境里 hekalu 最常指印度教神庙;佛寺也叫 hekalu。13b 大概在第二页。 |
Nani 配复数动词(nani wanaabudu)问的是"哪些人";更完整的说法是 Ni akina nani wanaabudu Ijumaa?,课上未讲。 · Nani with a plural verb asks which people.
Four
Kila wakati。
What you do, and what you like doing.
第二块板书左上角写着 kila wakati(总是、任何时候),下面是一棵棵"动词 + 宾语"的树。记法就是这个结构:一个动词挂一串宾语。
The second board is headed kila wakati, always, with a set of trees below it: one verb, a spray of objects.
Kusoma 读 To read
| Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|
| gazeti / magazeti | 报纸 | newspaper |
| hadithi | 故事 | story |
| mashairi | 诗歌(单数 shairi) | poems |
| tamthilia | 戏剧、剧本 | plays, drama |
| riwaya | 小说 | novel |
Tamthilia 在坦桑尼亚现在也指电视连续剧。 · In Tanzania tamthilia now also means a TV series.
Kusikiliza 听 To listen to
| Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|
| muziki | 音乐 | music |
| habari | 新闻 | the news |
| michezo | 体育(收音机里的体育转播) | sport (on the radio) |
-sikiliza 来自 -sikia(听见):-sikia 是耳朵被动地收到,-sikiliza 是主动去听——跟英语 hear 和 listen 的区别一样。Habari 就是 habari gani 那个 habari:消息。
-sikiliza comes from -sikia: hear versus listen. Habari is the habari of habari gani — news.
拼写按音节记:ku-si-ki-li-za。不是 -sikilia,也不是 -sipili。 · Spell it by syllable: ku-si-ki-li-za.
其他三组 Three more
| Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|
| kuandika barua | 写信 | to write letters |
| filamu / sinema | 电影 | film, cinema |
| kuogelea | 游泳 | to swim |
板书上 filamu / sinema 没配动词;讲义第 13 项给出了答案:kutazama(看)。Kuangalia 也常用,课上未讲。 · No verb was written beside filamu / sinema; the handout’s item 13 supplies it: kutazama, to watch. Kuangalia is also common but was not taught.
在哪里游:-ni 又回来了 Where you swim: -ni again
| Swahili | 中文 | 名词 / Noun |
|---|---|---|
| baharini | 在海里 | bahari 海 |
| bwawani | 在池塘、泳池里 | bwawa 池塘 |
| ziwani | 在湖里 | ziwa 湖 |
| mtoni | 在河里 | mto 河 |
四个都是"名词 + -ni",跟第三节的 sokoni、第九节的 mjini / shambani / kijijini、作业标题里的 nyumbani 同一条。到这一课,-ni 已经攒了一整串:
All four are noun + -ni, like sokoni in section three, mjini / shambani / kijijini in section nine and nyumbani in the homework title. The collection so far:
sokoni · nyumbani · shuleni · mjini · shambani · kijijini · baharini · bwawani · ziwani · mtoni
一个后缀,同时管"在"和"去":anakwenda sokoni 是去市场,yuko sokoni 是在市场(后者未教)。 · One suffix covers both at and to.
用惯常式说"我平时做什么" With the habitual
这些动词最自然的搭档是 Note 06 的惯常式 hu-——说的是习惯,不是此刻。第十节第 5 题(Wewe hufanya nini wakati wa likizo?)也可以直接用这里的词回答。
These verbs pair naturally with the habitual hu- from Note 06. They also answer question five in section ten.
| Swahili | 中文 |
|---|---|
| Mimi husikiliza muziki kila wakati. | 我总是在听音乐。 |
| Baba husoma gazeti kila siku. | 爸爸每天看报纸。 |
| Sisi huogelea ziwani Jumamosi. | 我们周六去湖里游泳。 |
| Wao huandika barua kila Jumapili. | 他们每周日写信。 |
小心:否定式里也有一个 hu-(hukai 你不住),见第五节。惯常式词尾是 -a,否定式词尾是 -i。 · Careful: the negative has a hu- too (section five). Habitual ends in -a, negative in -i.
讲义:你喜欢做什么 The handout: what do you like doing?
Je, wewe unapenda kufanya nini?
你喜欢做什么?
What do you like to do?
句型是 -penda + ku-动词:u-na-penda(你喜欢)后面接一个不定式,第二个动词不变位,保留 ku-。这就是第八节 ku 表里第四种 ku——不定式前缀。
The frame is -penda + ku-verb: the second verb stays in the infinitive, keeping its ku- — the fourth ku in the table in section eight.
| Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|
| 1. kusikiliza redio | 听收音机 | listen to the radio |
| 2. kufua nguo | 洗衣服 | wash clothes |
| 3. kuimba | 唱歌 | sing |
| 4. kupika | 做饭 | cook |
| 5. kuendesha baisikeli | 骑自行车 | ride a bicycle |
| 6. kusoma | 读书 | read |
| 7. kuandika | 写 | write |
| 8. kupiga chapa | 打字 | type |
| 9. kutembea | 散步、走路 | walk |
| 10. kukimbia | 跑步 | run |
| 11. kuogelea | 游泳 | swim |
| 12. kucheza densi | 跳舞 | dance |
| 13. kutazama televisheni | 看电视 | watch television |
| 14. kucheza mpira | 踢球 | play football |
讲义上第 13 项印成了 TELEVISH ENI,标准拼写是 televisheni;最后一项没有编号,这里按顺序记为 14。Kutembea(走)和 kukimbia(跑)只差前半截:tembe- 走,kimbi- 跑,别拼成 kutembia。 · Item 13 is printed with a stray space; the last item is unnumbered and counted here as 14. Keep kutembea and kukimbia apart.
这张表里藏着的几个词根 Roots hiding in the list
| 词 / Word | 从哪里来 / From | 连到哪里 / Links to |
|---|---|---|
| -endesha | -enda(去)+ 使动 -esha:"使……走",骑、开车 | 第三节 kwenda |
| -tembea | 走路、散步;加 -ea 成 -tembelea,"走向某人",就是拜访 | 第八、九节 kuwatembelea |
| -cheza | 玩、跳(舞)、踢(球);名词 mchezo / michezo 就从它来 | 本节开头 kusikiliza michezo |
| -piga chapa | -piga 是"打",chapa 是"印"——"打印"就是打字 | — |
补充,课上未讲:-piga 还用在 kupiga simu(打电话)、kupiga picha(拍照);-fua 专指洗衣服,洗碗洗手用 -osha。 · Supplementary: -piga also gives kupiga simu and kupiga picha; -fua is for laundry, -osha for dishes and hands.
怎么回答 Answering
| Swahili | 中文 |
|---|---|
| Ninapenda kusoma na kuogelea. | 我喜欢读书和游泳。 |
| Ninapenda kupika, lakini sipendi kufua nguo. | 我喜欢做饭,但不喜欢洗衣服。 |
| Rafiki yangu anapenda kucheza mpira. | 我朋友喜欢踢球。 |
| Wazazi wangu wanapenda kutembea kila siku. | 我父母喜欢每天散步。 |
Sipendi(我不喜欢)= si- + pend + -i,跟第五节的 hataki 是同一个否定现在时,完整规则见第五节 Kukanusha。两个并列的不定式直接用 na 连,第二个 ku- 不省。 · Sipendi follows the negative present set out in section five; joined infinitives each keep their ku-.
板书:谁喜欢做什么 The board: who likes doing what
讲义配着一块板书:左边两个方框,上面一框是问句的主语,下面一框是答句的主语;-napenda 前面空着,要填的就是主语前缀。
The handout came with a board: two boxes, question subjects above and answer subjects below, with a blank before -napenda for the subject prefix.
Je, [wewe / rafiki / binamu / shangazi / wazazi / ninyi] ___napenda kufanya nini?
[Mimi / yeye / wao / sisi] ___napenda ____.
……喜欢做什么?——……喜欢 ____。
What does … like to do? — … likes to ____.
| 问 / Question | 动词 / Verb | 答 / Answer | 动词 / Verb |
|---|---|---|---|
| wewe | unapenda | mimi | ninapenda |
| rafiki · binamu · shangazi | anapenda | yeye | anapenda |
| wazazi | wanapenda | wao | wanapenda |
| ninyi | mnapenda | sisi | tunapenda |
问"你"答"我",问"你们"答"我们":wewe → mimi,ninyi → sisi;第三人称问什么答什么。回答时 yeye / wao 可以省,前缀已经说明了是谁。 · Wewe turns into mimi, ninyi into sisi; third persons stay. The pronoun can be dropped, since the prefix already says who.
两个人一起当主语 Two people as one subject
练习时出现了 Wewe na rafiki yako mnapenda kufanya nini?(你和你朋友喜欢做什么?)。并列主语按"合起来是谁"定前缀:
With a compound subject, the prefix follows the combined person:
| 主语 / Subject | 合起来 / Together | 动词 / Verb |
|---|---|---|
| mimi na rafiki yangu | sisi 我们 | tunapenda |
| wewe na rafiki yako | ninyi 你们 | mnapenda |
| baba na mama | wao 他们 | wanapenda |
回答 Wewe na rafiki yako …? 用 Mimi na rafiki yangu tunapenda …:mn- 换 tu-,yako 换 yangu。有"我"就是 tu-,没有"我"但有"你"就是 m-,都没有就是 wa-。 · If “I” is in it, tu-; if “you” but not “I”, m-; otherwise wa-.
亲属词 Kin terms
| Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|
| baba | 父亲 | father |
| mama | 母亲 | mother |
| kaka | 哥哥、兄弟 | brother |
| dada | 姐姐、姐妹 | sister |
| binamu | 表/堂兄弟姐妹 | cousin |
| shangazi | 姑姑(父亲的姐妹) | paternal aunt |
| mzazi / wazazi | 父(母)/父母 | parent / parents |
Mzazi 来自 kuzaa(生育),"生育者";跟第七节的 zaa → zaliwa(被生)同根。 · Mzazi, one who gives birth, from kuzaa.
除了 mzazi,这些词都是 N 类,单复数同形,物主词用 y-(单)/ z-(复):dada yangu 我姐姐,dada zangu 我的姐妹们,binamu zangu 我的几个表亲。rafiki 的复数既可以不变,也常说 marafiki(朋友们)。动词仍按"人取 a- / wa-":binamu zangu wanapenda kucheza mpira。第九节对话里的 kaka Chuma、dada Samia 是把亲属词当称呼用,同龄人之间也这样叫。
Apart from mzazi these are N class, the same in both numbers; the possessive takes y- or z-, and the verb still takes a- / wa-. In the section-nine dialogue kaka Chuma and dada Samia use kin terms as forms of address between peers.
板书上 binamu 和 shangazi 之间画了一个箭头,课上没展开。补充,课上未讲:传统用法里 binamu 特指姑姑或舅舅(mjomba)的孩子,即交表亲;伯叔、姨母的孩子按兄弟姐妹称呼。今天口语里 binamu 多泛指所有 cousin。 · The board drew an arrow from binamu to shangazi without comment. Supplementary: binamu traditionally means a cross-cousin, the child of a father’s sister or a mother’s brother (mjomba); in everyday speech today it covers any cousin.
我的、你的:-angu 一整套 The possessive set
第三节只用到 yako / wako / yangu / wangu。完整的是六个词干,前面的字母按名词的班换:
Section three used only four forms. There are six stems; the first letter follows the noun’s class:
| 词干 / Stem | 中文 | N 单数 y- | N 复数 z- | WA 复数 w- |
|---|---|---|---|---|
| -angu | 我的 | rafiki yangu | rafiki zangu | wazazi wangu |
| -ako | 你的 | yako | zako | wako |
| -ake | 他/她的 | yake | zake | wake |
| -etu | 我们的 | yetu | zetu | wetu |
| -enu | 你们的 | yenu | zenu | wenu |
| -ao | 他们的 | yao | zao | wao |
第九节的 shule yetu / yenu 就是这张表的第四、五行。两个撞形的:wao 既是"他们"也是"他们的"(wazazi wao);wake 既是"他的"也是 mke 的复数(第五节方框)。 · Shule yetu / yenu in section nine come from rows four and five. Wao is both they and their; wake is both his and wives.
哪天,一天里什么时候 Which day, what time of day
同一块板书的右半边,把"喜欢做什么"往下追两问:
The right half of the same board follows what do you like doing with two more questions:
A: ___napenda ____ siku gani?
B: ___napenda ____ (siku ya) ____.
A: ___napenda ____ wakati gani?
B: ___napenda ____ asubuhi / mchana / jioni / usiku / kila wakati.
哪天喜欢做……?——(在)周几。——什么时候喜欢做……?——早上/白天/傍晚/夜里/随时。
On which day? — On ____. At what time of day? — Morning, daytime, evening, night, any time.
括号里的 siku ya 可以省:Ninapenda kuogelea (siku ya) Jumamosi。不止一天时照第二节换成 siku za,或用第三节的 kila siku ila ___。
The bracketed siku ya is optional. For more than one day, switch to siku za as in section two, or use kila siku ila ___ from section three.
| Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|
| asubuhi | 早上 | morning |
| mchana | 白天、下午 | daytime, afternoon |
| jioni | 傍晚 | evening |
| usiku | 夜里 | night |
| kila wakati | 总是、随时 | always, any time |
时段词直接放句尾,不加介词。星期和时段都说时,星期在前:siku ya Jumapili asubuhi(周日早上)。Kila wakati 就是本节开头那块板书的标题。 · Times of day go at the end with no preposition; a weekday comes before the time of day.
A: Je, unapenda kusikiliza redio siku gani?
B: Ninapenda kusikiliza redio siku ya Jumamosi. Na wewe je?
A: Mimi ninapenda kusikiliza redio kila siku ila Jumapili.
B: Unapenda kusikiliza redio wakati gani?
A: Ninapenda kusikiliza redio jioni.
你哪天喜欢听收音机?——周六。你呢?——我除了周日每天都听。——一天里什么时候?——傍晚。
不说"喜欢"的时候 Without -penda
问"你父母什么时候洗衣服",不带"喜欢",就把动词本身放进 主语前缀 + na + 词根 的框里,ku- 随之消失:
Without like, put the verb itself into the prefix + na + root frame, and its ku- goes:
| Swahili | 中文 |
|---|---|
| Wazazi wako wanapenda kufua nguo wakati gani? | 你父母喜欢什么时候洗衣服? |
| Wazazi wako wanafua nguo wakati gani? | 你父母什么时候洗衣服? |
| Wazazi wako wanafua nguo lini? | 同上,更口语 |
Wakati gani 问一天里的时段,lini(第九节)问的是"什么时候",范围更宽。 · Wakati gani asks for a time of day; lini is a general when.
Five
作业:从哪里来,住在哪里。
Homework: where from, and living where — and the negative.
作业是 Somo la Sita(第六课)课本第 32–33 页的阅读 Kutoka Wapi na Kukaa Wapi?,加一张十道题的问答单(Zoezi la nyumbani)。
The homework: the Somo la Sita reading on pages 32–33, Kutoka Wapi na Kukaa Wapi?, and a ten-question worksheet.
这一课的语法:动词小火车 The lesson’s grammar
Somo la Sita 把现在时拆成三节车厢:主语前缀 + 时态标记 + 词干。
Somo la Sita splits the present tense into three carriages: subject prefix, tense marker, stem.
ni – na – toka
我 — 现在 — 来自。我来自。 · I — present — come from.
| 问 / Question | 答 / Answer | 中文 |
|---|---|---|
| Unatoka wapi? | Ninatoka ____. | 你从哪里来?——我来自 ____。 |
| Unakaa wapi? | Ninakaa ____. | 你住在哪里?——我住在 ____。 |
| Unasoma wapi? | Ninasoma ____. | 你在哪里读书? |
| Unafundisha wapi? | Ninafundisha ____. | 你在哪里教书? |
-na- 既表示"正在做",也表示"一般会做":ninasoma 可以是"我正在读书",也可以是"我(平时)读书"。例:Ninatoka China. Sitoki Kenya.(我来自中国,不是来自肯尼亚。)
-na- covers both am doing now and usually do.
-kaa 一词两用:这里是"住",Note 05 的 Karibu ukae 里是"坐"。-fundisha(教)跟第一节的 -funza / -jifunza 同根。 · -kaa is both live and sit; -fundisha shares its root with -funza / -jifunza.
Kukanusha:把小火车改成否定 The negative present
接着的一块板书标题是 Kukanusha — Wakati uliopo:否定,现在时。Kukanusha 本义"否认";wakati uliopo 字面是"存在着的时间",即现在时。左边是 Somo la Sita 式的肯定句,右边逐句改成否定,改动处都划了线。
The next board is headed Kukanusha — Wakati uliopo: negation, present tense. Affirmative sentences on the left, each turned negative on the right, with the changed parts underlined.
ni – na – tok – a → si – tok – i
改三处:肯定前缀换成否定前缀;时态标记 -na- 拿掉;词尾 -a 变 -i。
Three changes: a negative subject prefix, no -na-, and final -a → -i.
| 肯定 / Affirmative | 否定 / Negative | 中文 |
|---|---|---|
| Mimi ninatoka Kenya. | Mimi sitoki Kenya. | 我(不)来自肯尼亚。 |
| Wewe unakaa mjini. | Wewe hukai mjini. | 你(不)住在城里。 |
| Yeye anaandika barua. | Yeye haandiki barua. | 他/她(不)写信。 |
| Sisi tunakimbia mchana. | Sisi hatukimbii mchana. | 我们下午(不)跑步。 |
| Ninyi mnasoma sasa. | Ninyi hamsomi sasa. | 你们现在(不)读书。 |
| Wao wanaimba asubuhi. | Wao hawaimbi asubuhi. | 他们早上(不)唱歌。 |
六个人称一人一行。宾语、时间词(Kenya、mjini、barua、mchana、sasa、asubuhi)原地不动。 · One row per person; objects and time words stay where they are.
| 人称 / Person | 肯定前缀 | 否定前缀 | -penda |
|---|---|---|---|
| mimi | ni- | si- | sipendi |
| wewe | u- | hu- | hupendi |
| yeye | a- | ha- | hapendi |
| sisi | tu- | hatu- | hatupendi |
| ninyi | m- | ham- | hampendi |
| wao | wa- | hawa- | hawapendi |
记法:除了"我"是 si-、"你"是 hu-,其余都是 ha- 加在肯定前缀前(ha + a 合成 ha)。第四节的 sipendi、下面答案里的 hataki 都是这一套。 · Apart from si- and hu-, each negative is ha- plus the affirmative prefix.
板书上容易看走眼的三处 Three things to look at twice
| 形式 / Form | 为什么 / Why |
|---|---|
| hukai | -kaa 只改最后一个 a:kaa → kai,不是 kii。 |
| hatukimbii | -kimbia 本身以 -ia 结尾,改完出现两个 i,不是笔误。 |
| haandiki | 词根以元音开头,ha- 加上去两个 a 都留着。同理 haimbi、haogelei。 |
再过四个:anaimba → haimbi,tunaogelea → hatuogelei,mnakimbia → hamkimbii,unafua → hufui。最常见的错是改了前缀忘了改词尾,写成 sipenda:否定现在时一定以 -i 结尾。 · Four more; and never forget the final -i (sipenda → sipendi).
也别把否定的 hu- 和第四节的惯常式 hu- 弄混:Wewe hukai mjini 你不住城里;Wao hukaa mjini 他们平时住城里。看词尾:-i 是否定,-a 是惯常。 · Do not confuse negative hu- with the habitual hu-: the final vowel decides.
系词 ni(是)的否定是 si(不是),下面批改方框里的 yeye si mwalimu 用的就是它。
The copula ni negates as si, as in yeye si mwalimu below.
练习单:Mazoezi ya kukanusha The worksheet
讲义标题 Kiswahili mwaka wa Kwanza — Mazoezi ya kukanusha, Wakati uliopo:一年级斯瓦希里语,否定练习,现在时。十六句,每句改成否定。
First-year Kiswahili, exercises on the negative, present tense: sixteen sentences to turn negative.
| Swahili | 中文 |
|---|---|
| 1. Mama anapika chakula cha jioni. | 妈妈做晚饭。 |
| 2. Sisi tunapenda simba. | 我们喜欢狮子。 |
| 3. Wao wanasoma vitabu vya Historia. | 他们读历史书。 |
| 4. Ninyi mnarudi nyumbani sasa. | 你们现在回家。 |
| 5. Mwalimu anawafundisha wanafunzi wazuri sana. | 老师教(他们)很好的学生。 |
| 6. Rafiki yangu anakwenda sokoni. | 我朋友去市场。 |
| 7. Sisi tunatembelea mji wa New York mchana. | 我们下午游览纽约。 |
| 8. Wao wanacheza mpira. | 他们踢球。 |
| 9. Wanafunzi wanaandika barua. | 学生们写信。 |
| 10. Wakenya wengi wanasema Kiingereza. | 很多肯尼亚人说英语。 |
| 11. Wewe unataka kulala. | 你想睡觉。 |
| 12. Wanafunzi wanapiga kelele. | 学生们吵闹。 |
| 13. Watoto wanatembea. | 孩子们走路。 |
| 14. Wazee wanakunywa pombe. | 老人们喝酒。 |
| 15. Ninyi mnakuja shuleni kila siku. | 你们每天来学校。 |
| 16. Mimi ninakula pizza mchana. | 我中午吃披萨。 |
第 1 句讲义上首字母小写,这里改为 Mama。 · Item 1 is capitalised here.
这张单子多考了四件事 Four things the worksheet adds
| 哪几句 / Items | 规则 / Rule | 例 / Example |
|---|---|---|
| 6, 14, 15, 16 | 单音节动词和 kwenda:垫片 ku 在否定里去掉。肯定句要 ku 凑音节(第三节),否定句有了否定前缀就不需要了。 | anakwenda → haendi wanakunywa → hawanywi mnakuja → hamji ninakula → sili |
| 5 | 宾语前缀留着,夹在否定前缀和词根之间。 | anawafundisha → hawafundishi |
| 11 | 后面的不定式不动,只否定前一个动词,跟 sipendi kupika 一样。 | unataka kulala → hutaki kulala |
| 9, 10, 12, 13, 14 | 复数的人一律 hawa-,不管主语是代词还是名词。 | wanafunzi / Wakenya / watoto / wazee → hawa- |
第 5 句值得停一下:hawafundishi 可以拆成 ha-(他不)+ wa-(他们,宾语),也可以拆成 hawa-(他们不)。两种拆法拼出来一模一样,这里靠主语 mwalimu(单数)定下来是前一种:"老师不教他们"。 · Hawafundishi reads either as ha- + object wa- or as hawa-; the singular subject mwalimu settles it.
另外,wazuri sana 跟着 wanafunzi 取了 wa-,字面是"非常好的学生"。如果想说"教得很好",副词是 vizuri sana。 · Wazuri agrees with wanafunzi; taught very well would be vizuri sana.
答案 Answers
| 1 | Mama hapiki chakula cha jioni. |
| 2 | Sisi hatupendi simba. |
| 3 | Wao hawasomi vitabu vya Historia. |
| 4 | Ninyi hamrudi nyumbani sasa. |
| 5 | Mwalimu hawafundishi wanafunzi wazuri sana. ha- + wa-(宾语)+ fundish + -i |
| 6 | Rafiki yangu haendi sokoni. kw 去掉 |
| 7 | Sisi hatutembelei mji wa New York mchana. |
| 8 | Wao hawachezi mpira. |
| 9 | Wanafunzi hawaandiki barua. |
| 10 | Wakenya wengi hawasemi Kiingereza. |
| 11 | Wewe hutaki kulala. |
| 12 | Wanafunzi hawapigi kelele. |
| 13 | Watoto hawatembei. |
| 14 | Wazee hawanywi pombe. ku 去掉 |
| 15 | Ninyi hamji shuleni kila siku. ku 去掉,-ja → -ji |
| 16 | Mimi sili pizza mchana. ku 去掉,-la → -li |
最容易错的是 14–16:写成 hawakunywi、hamkuji、sikuli。si-ku- 开头是过去否定的样子(sikula 我没吃,第八节),现在时否定里不能有这个 ku。 · The usual slip is keeping ku in 14–16; si-ku- belongs to the negative past (sikula, section eight).
单子上顺带出现的"的" Three linkers in passing
| Swahili | 中文 | 为什么 / Why |
|---|---|---|
| chakula cha jioni | 晚饭 | chakula 第 7 类 → cha |
| vitabu vya Historia | 历史书 | vitabu 第 8 类 → vya |
| mji wa New York | 纽约市 | mji 第 3 类 → wa |
连同第二节的 ya / za、下面的 Chuo Kikuu cha Nairobi,同一个"的"已经见了五种形状。 · With ya / za and cha, the same linker has now appeared in five shapes.
过去时的否定:Wakati uliopita The negative past
周四的板书接着把否定推到过去时。Wakati uliopita 字面是"已经过去的时间",即过去时(-pita 经过)。
Thursday’s board carried the negative into the past. Wakati uliopita, the time that has passed: the past tense.
| 肯定 / Affirmative | 否定 / Negative | 中文 |
|---|---|---|
| Mimi nililala sana. | Mimi sikulala sana. | 我(没)睡得很好。 |
| Wewe ulisoma jana jioni. | Wewe hukusoma jana jioni. | 你昨天傍晚(没)读书。 |
| Yeye aliimba kanisani juzi. | Yeye hakuimba kanisani juzi. | 他/她前天(没)在教堂唱歌。 |
ni – li – lala → si – ku – lala
两处变化:肯定前缀换成否定前缀(跟现在时同一套),过去标记 -li- 换成 -ku-。词尾不变,仍是 -a。
Two changes: the negative prefix, and -li- becomes -ku-. The final vowel stays -a.
| 人称 / Person | 肯定 | 否定 |
|---|---|---|
| mimi | nilisoma | sikusoma |
| wewe | ulisoma | hukusoma |
| yeye | alisoma | hakusoma |
| sisi | tulisoma | hatukusoma |
| ninyi | mlisoma | hamkusoma |
| wao | walisoma | hawakusoma |
板书写了三个人称,后三行按同一规则补上。 · The board showed three persons; the plural rows follow the same rule.
现在否定和过去否定并排 Present and past negatives side by side
| 现在 / Present | 过去 / Past | |
|---|---|---|
| 结构 | 否定前缀 + 词根 + -i | 否定前缀 + ku + 词根 + -a |
| 读 | sisomi 我不读 | sikusoma 我没读 |
| 唱 | haimbi 他不唱 | hakuimba 他没唱 |
| 吃 | sili 我不吃 | sikula 我没吃 |
记法:现在否定动词尾,过去否定动中间。最常见的错是两样混在一起,写成 sikusomi。这个 -ku- 就是第八节 ku 表里的"过去否定标记",单音节动词也只要这一个 ku:sikula,不是 sikukula。 · Present negatives change the end, past negatives the middle; never both. The -ku- is the negative-past marker of section eight, and one-syllable verbs need no second ku.
板书例句里的新词:-lala 睡,sana 很、非常,kanisani 在教堂(kanisa + -ni,见第三节礼拜那组词)。aliimba 两个 i 都留着,跟 haimbi 的两个元音同理。 · Aliimba keeps both i’s.
学什么语言:Ki- Which language: Ki-
| Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|
| Kiswahili | 斯瓦希里语 | Swahili |
| Kiingereza | 英语 | English |
| Kifaransa | 法语 | French |
| Kiarabu | 阿拉伯语 | Arabic |
| Kichina | 汉语 | Chinese |
| Kijerumani | 德语 | German |
问法:Unasoma lugha gani?(你学什么语言?)——Ninasoma Kiswahili. 语言名都是 Ki- 开头,第一节 masomo ya Kiafrika 里的 Kiafrika 也是这个 Ki-:"非洲式的"。
Every language name starts with Ki- — the same Ki- as in masomo ya Kiafrika.
同一个词根换前缀就换意思:Uchina 中国(国),Mchina 中国人(人),Kichina 汉语(语言)。补充,课上未讲。 · One root, three prefixes: country, person, language. Supplementary.
疑问词到这里齐了 The question words so far
| Swahili | 中文 | 例 / Example |
|---|---|---|
| nani? | 谁 | Nani anatoka Mombasa? |
| nini? | 什么 | Unasoma nini? |
| gani? | 哪个、什么样的 | Unasoma masomo gani? · siku gani? · wakati gani? |
| wapi? | 哪里 | Unakaa wapi? |
| kwa nini? | 为什么 | Kwa nini unasoma Kiswahili? |
| lini? | 什么时候 | Ulifika lini?(第九节) |
| ngapi? | 多少 | tarehe ngapi?(Note 06) |
注意 gani 跟在名词后,nani / nini / wapi 通常在句尾。nini 中间只有一个 n:ni-ni;别跟 ninyi(你们,ni-nyi)混。 · Gani follows a noun; the others usually close the sentence. Keep nini and ninyi apart.
阅读里有谁 Who is in the reading
阅读原文在课本上,这里只列人物和事实,方便答题。
The text itself is in the textbook; this is a summary of who is who.
| 人物 / Person | 来自 / From | 住在 / Lives | 做什么 / Does |
|---|---|---|---|
| Bi. Sarah | Mombasa(肯尼亚) | Los Angeles, njia ya Hilts | 在美国教斯瓦希里语,同时在大学读语言学;拿到学位后想回肯尼亚,在内罗毕大学教语言学 teaches Swahili, studies linguistics; plans to teach at the University of Nairobi |
| Mwalimu Tom | Pittsburgh, jimbo la Pennsylvania | Los Angeles | 语言学老师,也教斯瓦希里语 teaches linguistics and Swahili |
| mke wa Mwalimu Tom | jimbo la Michigan | Los Angeles,和丈夫、孩子一起 | 在 UCLA 医院的实验室工作 works in the UCLA hospital lab |
最后一句的 yeye 指谁 Whose yeye?
阅读最后一句说"yeye 在 UCLA 医院的实验室工作"。这个 yeye 是 Tom 的妻子,不是 Tom——它承接的是上一句 yeye na mume wake(她和她丈夫)。课本自己的第 5 问 Mke wa Mwalimu Tom anafanya kazi wapi? 也印证了这一点。原文其实没说 Tom 在哪所学校工作。
The final yeye is Tom’s wife, carried over from yeye na mume wake. The textbook’s own question five confirms it. The text never says where Tom works.
顺带:mke wake(他的妻子)里的 wake 是"他的";而 wake 恰好也是 mke 的复数(妻子们)。靠位置分辨。 · Wake is both his and the plural of mke.
十道题 The ten questions
| Maswali | 中文 |
|---|---|
| 1. Bi. Sarah anatoka nchi gani? | 莎拉女士来自哪个国家? |
| 2. Bi. Sarah anakaa wapi? | 她住在哪里? |
| 3. Je, Bi. Sarah ni mwanafunzi? | 她是学生吗? |
| 4. Je, Bi. Sarah anafanya kazi gani? | 她做什么工作? |
| 5. Je, Bi. Sarah anataka kufanya nini baada ya masomo? | 学业结束后她想做什么? |
| 6. Je, Bi. Sarah anafundisha wapi? | 她在哪里教书? |
| 7. Je, Bi. Sarah anataka kufundisha chuo kikuu cha Jimbo la Ohio? | 她想在俄亥俄州立大学教书吗? |
| 8. Mwalimu Tom anafanya kazi wapi? | 汤姆老师在哪里工作? |
| 9. Familia ya mwalimu Tom wanakaa wapi? | 汤姆老师一家住在哪里? |
| 10. Je, mke wa mwalimu Tom ni mwalimu? | 汤姆老师的妻子是老师吗? |
问答单上题 3 和题 5 的 Sarah 有笔误(Srah、sarah),这里已改正。 · Two typos on the worksheet are silently corrected here.
答案 Answers
| 1 | Bi. Sarah anatoka Kenya. 问的是 nchi(国家),答 Kenya,不答 Mombasa(城市)。 |
| 2 | Anakaa katika mji wa Los Angeles, njia ya Hilts. |
| 3 | Ndiyo, yeye ni mwanafunzi. Anasoma isimu ya lugha katika chuo kikuu. 她既是老师也是学生。Je 开头的是非问句,用 Ndiyo / Hapana 起头。 |
| 4 | Yeye ni mwalimu wa Kiswahili. |
| 5 | Anataka kurudi Kenya na kufundisha isimu ya lugha katika Chuo Kikuu cha Nairobi. |
| 6 | Anafundisha Kiswahili hapa Amerika, katika mji wa Los Angeles. |
| 7 | Hapana, hataki kufundisha huko. Anataka kufundisha katika Chuo Kikuu cha Nairobi. hataki = ha- + tak + -i,现在时否定,规则见本节 Kukanusha。 |
| 8 | Anafanya kazi Los Angeles. Yeye ni mwalimu wa isimu ya lugha na anafundisha Kiswahili pia. 不要答"UCLA 医院实验室"——那是他妻子,见上面的方框。 |
| 9 | Wanakaa Los Angeles. |
| 10 | Hapana, yeye si mwalimu. Anafanya kazi katika maabara ya hospitali ya UCLA. |
批改时发现的几处 What the marking caught
| 错 / Wrong | 对 / Right | 为什么 / Why |
|---|---|---|
| Hapana, yeye mwalimu. | Hapana, yeye si mwalimu. | 漏了 si,句子就成了"不,她是老师",自相矛盾。ni(是)的否定是 si(不是)。 |
| hospital | hospitali | 借词在斯瓦希里语里要以元音结尾:hospitali、digri、filamu。 |
| chuo kikoo | chuo kikuu | -kuu(大)戴第 7 类的帽子 ki-:chuo kikuu,复数 vyuo vikuu。 |
| kiswahili | Kiswahili | 语言名大写。 |
| ni Mwalimu wa isimu | ni mwalimu wa isimu | 作普通名词时小写;放在人名前当称谓(Mwalimu Tom)才大写。 |
Chuo Kikuu cha Nairobi 里的 cha 是第 7 类的"的"——跟第二节 ya / za 是同一个连接词换了班。 · The cha in Chuo Kikuu cha Nairobi is the class-7 form of the same linker as ya and za.
Six
关和开。
Closing and opening.
讲义第三段对话的标题是 Siku ya kufunga na kufungua shule——学校关门和开门的日子。这个标题本身就是这一课的语法。
The third handout dialogue is titled Siku ya kufunga na kufungua shule. The title is itself the grammar lesson.
-funga 关、锁 → -fungua 开
加一个 -ua,动作就反过来了。 · Add -ua and the action runs backwards.
Note 01 第四节那张"以后会学"的后缀表里,最后一行写的就是:-ua,反向,funga 关 → fungua 开。当时是预告,现在整段对话都建在它上面。
The last row of the also coming table in Note 01 §4 read: -ua, reversal, funga → fungua. It was a promise then. The whole dialogue now stands on it.
| 词根 / Root | 中文 | 加 -ua | 中文 |
|---|---|---|---|
| funga | 关、锁、系 | fungua | 开、解 |
| vaa | 穿 | vua | 脱 |
| ziba | 堵 | zibua | 疏通 |
| chimba | 挖 | chimbua | 挖出 |
只有第一行是课上讲的;其余三行是同一规律的推演,供参考。 · Only the first row was taught; the rest follow the same rule and are given for reference.
还有一个同族的词在对话里:likizo(假期)。它跟 -acha(放开、离开)有关,但作为名词直接记就行。Wakati wa likizo = 假期期间。
One relative of the same family turns up in the dialogue: likizo, a holiday or vacation. Wakati wa likizo is during the holidays.
Seven
被动式回来了。
The passive returns.
整段对话里,学校从不自己关门——它被关。这不是文学修辞,是语法强制的:shule 不是施动者。
Throughout the dialogue the school never closes. It is closed. That is not a stylistic choice but a grammatical one: shule is not an agent.
| Swahili | 拆开 / Parts | 中文 |
|---|---|---|
| ilifungwa | i — li — fung — w — a | (它)被关了 it was closed |
| itafunguliwa | i — ta — fungu — liw — a | (它)将被打开 it will be opened |
| imefungwa | i — me — fung — w — a | (它)已经关着 it is closed |
那个 -w- 就是 Note 01 第四节和 Note 05 第二节的被动后缀——ita → itwa(叫 → 被叫)、zaa → zaliwa(生 → 被生)同一个。
The -w- is the passive of Note 01 §4 and Note 05 §2 — the same suffix as in itwa and zaliwa.
开头的 i- 是 Note 06 第四节那个"不是人的主语前缀":shule 是 N 类,所以动词取 i-,不是 a-。这两个规则在同一个词里叠加,就是 ilifungwa。对照第三节的 rafiki yako anakwenda:同是 N 类,人取 a-,物取 i-。
The i- at the front is the non-person subject prefix of Note 06 §4: shule is N class, so the verb takes i- and not a-. Stack the two rules in one word and you get ilifungwa. Compare rafiki yako anakwenda in section three.
为什么是 funguliwa 而不是 funguwa Why funguliwa, not funguwa
以 -ua 结尾的动词,被动式不是简单加 w,而是变成 -uliwa:fungua → funguliwa、fungua 的同族词都这样。原因是 ua 后面直接接 wa 太难发音,中间垫一个 li。
Verbs ending in -ua do not simply take w. They become -uliwa: fungua → funguliwa. A bare ua plus wa is hard to say, so an li goes in between.
这跟 Note 05 第三节那个"垫片 ku"是同一类现象:为了发音而插进去的音节。斯瓦希里语反复用这一招。 · The same kind of thing as the spacer ku of Note 05 §3 — a syllable inserted for the sake of pronunciation. The language does this repeatedly.
主动与被动并排 Active and passive side by side
| 主动 / Active | 中文 | 被动 / Passive | 中文 |
|---|---|---|---|
| tutafungua | 我们将开(学) | itafunguliwa | (它)将被开 |
| walifunga shule | 他们关了学校 | shule ilifungwa | 学校被关了 |
对话里 Samia 说 Na sisi pia tutafungua tarehe sawa na shule yenu——这里用的是主动,因为主语是"我们",是人。同一件事,换个主语就换一套形式。 · Samia says tutafungua, active, because the subject is we — a person. Same event, different subject, different voice.
Eight
"我还没见到你"。
Not yet, and to whom.
Alaa! Siku nyingi sijakuona!
哎呀!好久没见到你了!
Goodness! I have not seen you in many days!
这句话里挂着三节车厢,而且中间那节是第一次跟否定式一起出现。
Three carriages in one word, and the middle one appears with a negative for the first time.
si – ja – ku – ona
我 — 尚未 — 你 — 看见。我还没见到你。 · I — not yet — you — see.
| 零件 / Part | 是什么 / What it is | 出处 / Where from |
|---|---|---|
| si- | 第一人称否定前缀 | Note 01 §4,Note 05 §5;本课第五节 |
| -ja- | 尚未("还没") | Note 05 §5 的否定时态表 |
| -ku- | 宾语前缀"你" | Note 05 §6 |
| ona | 看见 | Note 01 词汇表 |
注意这里的 -ku- 是宾语"你",不是 Note 05 那个垫片 ku,也不是过去否定的 ku。同一个音节在这门语言里已经出现了三种身份:
The -ku- here is the object prefix for you — not the spacer ku of Note 05 §3, and not the negative-past ku of Note 05 §5. The same syllable now has three jobs:
| 例 / Example | 那个 ku 是什么 / What that ku is |
|---|---|
| alikuja · unakwenda | 垫片,凑音节(遇元音缩成 kw,见第三节) spacer; kw before a vowel |
| sikuenda | 过去否定标记 negative past |
| sijakuona | 宾语"你" object: you |
| kusoma | 不定式前缀,第 15 类 infinitive |
四种。靠位置分辨:垫片在时态后、词根前且词根是单音节;否定过去在 si- 之后;宾语在时态标记之后;不定式在词首。垫片只在肯定句里出现,现在时否定里就没了(第五节)。 · Four of them. Position tells them apart. The spacer drops out of the negative present (section five).
同一句里的其他宾语前缀 Other object prefixes in the same dialogue
| Swahili | 拆开 / Parts | 中文 |
|---|---|---|
| nitawasaidia | ni — ta — wa — saidia | 我将帮助他们 |
| kuwatembelea | ku — wa — tembelea | 去拜访他们 |
Nitawasaidia wazazi wangu——宾语前缀 wa- 已经指了"他们",后面又说了 wazazi wangu。这不是重复:指人的确指宾语几乎总要带前缀,这是常规。
Nitawasaidia wazazi wangu carries both the object prefix wa- and the noun. Not redundant — a definite human object normally takes both.
Nine
对话全文。
The dialogue in full.
Mazungumzo ya Tatu: Siku ya kufunga na kufungua shule —— 第三段对话:学校关门与开门的日子。
The third conversation: the day school closes and the day it opens.
| Swahili | 中文 |
|---|---|
| Samia: Hujambo kaka Chuma. | 你好啊 Chuma 哥。 |
| Chuma: Sijambo dada Samia, habari za leo? | 我很好,Samia 妹妹,今天怎么样? |
| Samia: Nzuri sana, na wewe je? | 很好。你呢? |
| Chuma: Salama sana. Ulifika hapa mjini lini? | 很平安。你什么时候到城里的? |
| Samia: Mimi nilifika Jumanne ya wiki jana. | 我上周二到的。 |
| Chuma: Alaa! Siku nyingi sijakuona! Shule yenu ilifungwa tarehe ngapi? | 哎呀!好久没见你了!你们学校几号放的假? |
| Samia: Shule yetu ilifungwa siku ya Jumatatu tarehe tisa, mwezi wa kumi na mbili. | 我们学校 12 月 9 日周一放的假。 |
| Chuma: Kumbe! Shule yetu ilifungwa mapema kidogo. | 原来如此!我们学校放得早一点。 |
| Samia: Ilikuwa tarehe ngapi? | 是几号? |
| Chuma: Ilikuwa Jumatano, tarehe tano mwezi wa kumi na mbili. | 是 12 月 5 日周三。 |
| Samia: Vizuri sana. Shule yenu itafunguliwa lini? | 不错。你们学校什么时候开学? |
| Chuma: Shule yetu itafunguliwa mwaka kesho, siku ya Jumapili tarehe tatu mwezi wa kwanza. | 我们学校明年 1 月 3 日周日开学。 |
| Samia: Na sisi pia tutafungua tarehe sawa na shule yenu. | 我们也跟你们学校同一天开学。 |
| Chuma: Aisee! Utafanya nini likizo? | 哎呀!你假期打算做什么? |
| Samia: Nitawasaidia wazazi wangu kazi za shambani. | 我要帮我父母干农活。 |
| Chuma: Vizuri. Mimi nitaenda kuwatembelea babu na bibi kijijini. | 不错。我要去村里看爷爷奶奶。 |
| Samia: Sawa, asante Chuma. | 好,谢谢 Chuma。 |
| Chuma: Asante, kwaheri ya kuonana. | 谢谢,再见。 |
几个语气词 The interjections
| Swahili | 中文 | 什么时候用 / When |
|---|---|---|
| Alaa! | 哎呀! | 惊讶、恍然 surprise |
| Kumbe! | 原来如此! | 得知一件没想到的事 learning something unexpected |
| Aisee! | 嚯!/不是吧! | 口语,肯尼亚常用 colloquial, common in Kenya |
| Vizuri! | 不错。 | 赞同 approval |
| Sawa. | 好、行。 | 同意;也作"一样" agreement; also same |
Sawa 一词两用:Sawa, asante(好,谢谢)里是"行";tarehe sawa na shule yenu(跟你们学校同一天)里是"相同"。 · Sawa does two jobs: all right, and the same as.
其他新零件 Other new pieces
| Swahili | 中文 | 构成 / Built from |
|---|---|---|
| lini? | 什么时候? | 新疑问词,独立成词 a new question word |
| wiki jana | 上周 | 跟 mwaka jana(去年)同构 like mwaka jana |
| mwaka kesho | 明年 | 另一种说法,等于 mwaka ujao = mwaka ujao |
| mapema kidogo | 早一点 | mapema 早 + kidogo 一点 early + a little |
| kwa muda gani | 多长时间 | muda 时段 muda, a span of time |
| shambani | 在田里 | shamba 田地 + -ni field + locative |
| kijijini | 在村里 | kijiji 村 + -ni village + locative |
| mjini | 在城里 | mji 城 + -ni town + locative |
| shule yenu / yetu | 你们的/我们的学校 | -enu / -etu 戴 N 类的帽子 N-class hats |
三个处所词都用 Note 01 第四节那个 -ni 后缀:mji → mjini、shamba → shambani、kijiji → kijijini。跟 nyumbani、shuleni、第四节的 baharini 是同一条。 · All three locatives use the -ni suffix of Note 01 §4; section four has the full set.
Ten
五道题。
The five questions.
| Maswali | 中文 |
|---|---|
| 1. Kati ya shule ya Samia na Chuma, shule gani ilifungwa kwanza? | Samia 和 Chuma 的学校,哪一所先放假? |
| 2. Shule ya Samia itafunguliwa tarehe gani? | Samia 的学校几号开学? |
| 3. Chuma atafanya nini wakati shule imefungwa? | 放假期间 Chuma 要做什么? |
| 4a. Shule ya Samia ilifungwa kwa muda gani? | Samia 的学校放了多久? |
| 4b. Shule ya Chuma ilifungwa kwa muda gani? | Chuma 的学校放了多久? |
| 5. Wewe hufanya nini wakati wa likizo? | 你假期通常做什么? |
答案 Answers
| 1 | Shule ya Chuma ilifungwa kwanza, tarehe tano mwezi wa kumi na mbili. Shule ya Samia ilifungwa tarehe tisa. Chuma 的先,12 月 5 日;Samia 的 12 月 9 日。 |
| 2 | Itafunguliwa tarehe tatu, mwezi wa kwanza, mwaka kesho — tarehe sawa na shule ya Chuma. 明年 1 月 3 日,跟 Chuma 的学校同一天。 |
| 3 | Atakwenda kuwatembelea babu na bibi kijijini. 他要去村里看爷爷奶奶。 |
| 4a | Kutoka tarehe tisa mwezi wa kumi na mbili hadi tarehe tatu mwezi wa kwanza — siku ishirini na tano. 12 月 9 日到 1 月 3 日,二十五天。 |
| 4b | Kutoka tarehe tano hadi tarehe tatu — siku ishirini na tisa. 12 月 5 日到 1 月 3 日,二十九天。 |
| 5 | 自己答。例:Mimi husoma vitabu na kuwatembelea wazazi wangu wakati wa likizo. Your own. The verb is hufanya — habitual, so the answer takes hu- too. Section four has more verbs to use. |
第 5 题用的是 hufanya,Note 06 第八节那个惯常式——问的是"你通常做什么",不是"你这次做什么",所以回答也该用 hu-。 · Question five uses the habitual hufanya, so the answer should too.
"从……到……"可以用第三节学的 mpaka:tarehe tisa mpaka tarehe tatu;答案里的 kutoka ___ hadi ___ 是同义说法,课上未讲。也可以直接说天数。 · For from … to … use mpaka from section three; kutoka … hadi … means the same and was not taught. Or just give the number of days.
Eleven
词汇。
Vocabulary.
动词 Verbs
| Swahili | 中文 | English | 备注 / Note |
|---|---|---|---|
| -funza / -jifunza | 教/学 | teach / study | -ji- 反身前缀 |
| -fundisha | 教(别人) | teach | 跟 -funza 同根 |
| -enda / kwenda | 去 | go | unakwenda:垫片 ku 缩成 kw;否定 siendi |
| -toka | 来自、离开 | come from | Unatoka wapi? · 否定 sitoki |
| -kaa | 住;坐 | live, stay; sit | Unakaa wapi? · 否定 hukai |
| -taka | 想要 | want | 否定 hataki |
| -rudi | 回去 | return | kurudi Kenya |
| -pata | 得到 | get | kupata digri |
| -fanya kazi | 工作 | work | anafanya kazi wapi? |
| -sikiliza | 听 | listen to | 来自 -sikia 听见 |
| -andika | 写 | write | kuandika barua · 否定 haandiki |
| -ogelea | 游泳 | swim | kuogelea baharini |
| -penda | 喜欢、爱 | like, love | + ku-动词;否定 sipendi |
| -fua | 洗(衣服) | wash (clothes) | kufua nguo |
| -imba | 唱 | sing | kuimba |
| -pika | 做饭 | cook | kupika |
| -endesha | 骑、驾驶 | ride, drive | -enda + -esha |
| -piga chapa | 打字 | type | -piga 打 |
| -tembea | 走路、散步 | walk | → -tembelea 拜访 |
| -kimbia | 跑 | run | 否定 hatukimbii(两个 i) |
| -cheza | 玩、跳、踢 | play, dance | → mchezo |
| -tazama | 看 | watch | kutazama televisheni |
| -funga | 关、锁 | close, lock | 被动 fungwa |
| -fungua | 开 | open | -ua 反向;被动 funguliwa |
| -fika | 到达 | arrive | ulifika lini? |
| -saidia | 帮助 | help | nitawasaidia |
| -tembelea | 拜访 | visit | kuwatembelea |
| -ona | 看见 | see | sijakuona |
| -kanusha | 否定、否认 | negate, deny | 板书标题 Kukanusha |
| -sema | 说 | say, speak | wanasema Kiingereza |
| -lala | 睡 | sleep | kulala |
| kula | 吃 | eat | 单音节:ninakula · sili |
| kunywa | 喝 | drink | 单音节:wanakunywa · hawanywi |
| kuja | 来 | come | 单音节:mnakuja · hamji |
| -piga kelele | 吵闹 | make noise | kelele 噪音 |
| -abudu | 礼拜、崇拜 | worship | wanaabudu |
| -pita | 经过 | pass | wakati uliopita 过去时 |
名词 Nouns
| Swahili | 中文 | English | Class |
|---|---|---|---|
| muhula / mihula | 学期 | term, semester | 3/4 |
| likizo | 假期 | holiday, vacation | N |
| muda | 时段、时长 | period of time | 3 |
| wakati | 时间、时候 | time | 3 |
| shamba / mashamba | 田地、农场 | field, farm | 5/6 |
| kijiji / vijiji | 村庄 | village | 7/8 |
| somo / masomo | 课业、学科 | subject, studies | 5/6 |
| mwanafunzi / wanafunzi | 学生 | student | 1/2 |
| mwanamke / wanawake | 女人 | woman | 1/2 |
| mwanamume / wanaume | 男人 | man | 1/2 |
| soko / masoko | 市场 | market | 5/6 |
| mzazi / wazazi | 父(母)/父母 | parent / parents | 1/2 |
| rafiki | 朋友 | friend | N(动词取 a- / wa-) |
| mke / wake | 妻子 | wife | 1/2 |
| mume / waume | 丈夫 | husband | 1/2 |
| mtoto / watoto | 孩子 | child | 1/2 |
| lugha | 语言 | language | N |
| isimu (ya lugha) | 语言学 | linguistics | N |
| chuo kikuu / vyuo vikuu | 大学 | university | 7/8 |
| digri / shahada | 学位 | degree | N |
| jimbo / majimbo | 州、省 | state, province | 5/6 |
| mji / miji | 城市 | town, city | 3/4 |
| njia | 路、街 | road, way | N |
| maabara | 实验室 | laboratory | N |
| hospitali | 医院 | hospital | N |
| chakula / vyakula | 食物;饭 | food; meal | 7/8 |
| kitabu / vitabu | 书 | book | 7/8 |
| simba | 狮子 | lion | N |
| kelele | 噪音 | noise | N |
| pombe | 酒 | alcohol, beer | N |
| mzee / wazee | 老人、长者 | elder | 1/2 |
| Mkenya / Wakenya | 肯尼亚人 | Kenyan | 1/2 |
| zoezi / mazoezi | 练习 | exercise | 5/6 |
| kanisa / makanisa | 教堂 | church | 5/6 |
| msikiti / misikiti | 清真寺 | mosque | 3/4 |
| hekalu / mahekalu | 神庙 | temple | 5/6 |
| Mwislamu / Waislamu | 穆斯林 | Muslim | 1/2 |
| Mkristo / Wakristo | 基督徒 | Christian | 1/2 |
| Mhindu / Wahindu | 印度教徒 | Hindu | 1/2 |
| jengo / majengo | 建筑物 | building | 5/6 |
| matibabu | 治疗 | treatment | 6 |
| chemshabongo | 谜题、烧脑游戏 | puzzle | N |
| mapukutiko | 秋天 | autumn | 6 |
家人 Family
| Swahili | 中文 | English | Class |
|---|---|---|---|
| baba | 父亲 | father | N |
| mama | 母亲 | mother | N |
| kaka | 哥哥、兄弟 | brother | N |
| dada | 姐姐、姐妹 | sister | N |
| binamu | 表/堂兄弟姐妹 | cousin | N |
| shangazi | 姑姑 | paternal aunt | N |
| mjomba / wajomba | 舅舅(补充) | maternal uncle | 1/2 |
| babu / bibi | 祖父/祖母 | grandfather / grandmother | N |
读、听、游、玩 Reading, listening, swimming, playing
| Swahili | 中文 | English | Class |
|---|---|---|---|
| gazeti / magazeti | 报纸 | newspaper | 5/6 |
| hadithi | 故事 | story | N |
| shairi / mashairi | 诗 | poem | 5/6 |
| tamthilia | 戏剧 | play, drama | N |
| riwaya | 小说 | novel | N |
| muziki | 音乐 | music | 3 |
| habari | 新闻、消息 | news | N |
| mchezo / michezo | 游戏、体育 | game, sport | 3/4 |
| filamu / sinema | 电影 | film, cinema | N |
| barua | 信 | letter | N |
| bahari | 海 | sea | N |
| bwawa / mabwawa | 池塘、泳池 | pond, pool | 5/6 |
| ziwa / maziwa | 湖 | lake | 5/6 |
| mto / mito | 河 | river | 3/4 |
| Swahili | 中文 | English | Class |
|---|---|---|---|
| redio | 收音机 | radio | N |
| nguo | 衣服 | clothes | N |
| baisikeli | 自行车 | bicycle | N |
| densi | 舞 | dance | N |
| mpira / mipira | 球;足球 | ball; football | 3/4 |
| televisheni | 电视 | television | N |
| chapa | 印、印记 | print, stamp | N |
Maziwa 既是"湖"的复数,也是"牛奶"。 · Maziwa is both lakes and milk.
学科 Subjects
| Swahili | 中文 | Swahili | 中文 |
|---|---|---|---|
| Anthropolojia | 人类学 | Hesabu | 数学 |
| Masomo ya Kiafrika | 非洲研究 | Historia | 历史 |
| Masomo ya maendeleo | 发展研究 | Jiografia | 地理 |
| Uchumi | 经济学 | Isimu | 语言学 |
| Sayansi ya siasa | 政治学 | Fasihi | 文学 |
| Sosiolojia | 社会学 | Sheria | 法律 |
| Saikolojia | 心理学 | Kilimo | 农学 |
| Elimu | 教育学 | Dini | 宗教 |
时候与日子 Times and days
| Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|
| asubuhi | 早上 | morning |
| mchana | 白天、下午 | daytime, afternoon |
| jioni | 傍晚 | evening |
| usiku | 夜里 | night |
| wakati gani? | 什么时候(一天里) | at what time of day? |
| juzi · jana · leo | 前天 · 昨天 · 今天 | day before yesterday · yesterday · today |
| kesho · kesho kutwa | 明天 · 后天 | tomorrow · day after tomorrow |
| mtondo · mtondogoo | 大后天 · 大大后天 | in three days · in four days |
其他 Other
| Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|
| kila | 每(放在名词前) | every |
| ila | 除了 | except |
| mpaka / hadi | 到、直到 | until, up to |
| kila wakati | 总是 | always |
| baada ya | 在……之后 | after |
| lakini | 但是 | but |
| pia | 也 | also |
| sasa | 现在 | now |
| huko | 那里 | there |
| lini? | 什么时候? | when? |
| mapema | 早 | early |
| kidogo | 一点、少许 | a little |
| sawa | 好;相同 | all right; the same |
| hapa | 这里 | here |
| mbalimbali | 各种各样的(不变形) | various |
| sana | 很、非常 | very, a lot |
| nyingi · wengi | 许多(N 类 · 人的复数) | many |
| wazuri · vizuri | 好的(人的复数)· 好地 | good · well |
| chakula cha jioni | 晚饭 | dinner |
| mwaka wa kwanza | 第一年 | first year |
| je | 疑问标记,句首或句尾 | question marker |
| wakati uliopo | 现在时 | present tense |
| wakati uliopita | 过去时 | past tense |
| Alaa! / Kumbe! / Aisee! | 哎呀!/原来如此!/嚯! | interjections |
Twelve
练习。
Drills.
一 — 加上 -ua,把动作翻过来 One — reverse it with -ua
funga → ?;vaa → ?;ziba → ?
| funga → fungua | 关 → 开 |
| vaa → vua | 穿 → 脱 |
| ziba → zibua | 堵 → 疏通 |
二 — 主动改被动 Two — active into passive
把主语换成 shule,动词改成被动:他们关了学校;他们将开学校;他们已经关了学校。
| Shule ilifungwa. | 学校被关了(过去) |
| Shule itafunguliwa. | 学校将被打开(将来) |
| Shule imefungwa. | 学校已经关着(完成) |
三个都用 i-,因为 shule 是 N 类。 · All three take i-, because shule is N class.
三 — 四个 ku,分清楚 Three — four kinds of ku
说出每个 ku 是什么:alikuja;unakwenda;sikuenda;sijakuona;kusoma。
| alikuja | 垫片——词根 -ja 是单音节 |
| unakwenda | 垫片——ku 碰上元音缩成 kw |
| sikuenda | 过去否定标记 si-ku- |
| sijakuona | 宾语前缀"你" |
| kusoma | 不定式前缀,第 15 类 |
四 — siku ya 还是 siku za Four — siku ya or siku za
填空:我周四上人类学;我周一到周五上斯瓦希里语;学校周一放的假。
| Ninasoma anthropolojia siku ya Alhamisi. | 一天 → 单数 |
| Ninasoma Kiswahili siku za Jumatatu hadi Ijumaa. | 多天 → 复数 |
| Shule ilifungwa siku ya Jumatatu. | 一天 → 单数 |
五 — 说你自己的课表 Five — your own timetable
用完整句回答:Je, wewe unasoma nini muhula huu? 以及 Unasoma ___ siku gani?
| Ninasoma masomo ya Kiafrika, anthropolojia, na Kiswahili muhula huu. | 学什么 |
| Ninasoma Kiswahili siku za Jumatatu, Jumanne, Jumatano, Alhamisi, na Ijumaa. | 哪几天 |
| Ninajifunza Kiswahili kwa sababu ninapenda Afrika ya Mashariki. | 为什么(超前,供参考) |
六 — 假期 Six — the holidays
回答:Wewe hufanya nini wakati wa likizo? 注意问句用的是惯常式。
| Mimi husoma vitabu wakati wa likizo. | 我假期通常读书 |
| Mimi huwatembelea wazazi wangu. | 我通常去看父母 |
| Mimi husafiri kwenda Uchina. | 我通常回中国(-safiri 旅行,超前) |
惯常式 hu- 不带主语前缀,谁做都一样——Note 06 第八节。 · The habitual hu- takes no subject prefix, whoever the subject is.
七 — 用 ila,还是用 mpaka Seven — ila or mpaka
翻译:我们除了周日每天都去市场;他们周一到周三学斯瓦希里语;我父母除了周六每天都读报。
| Sisi tunakwenda sokoni kila siku ila Jumapili. | 排除法 |
| Wao wanajifunza Kiswahili Jumatatu mpaka Jumatano. | 区间法 |
| Wazazi wangu wanasoma gazeti kila siku ila Jumamosi. | 排除法 |
八 — kwenda 的六个人称 Eight — kwenda in six persons
用 ___ sokoni 补全:mimi / wewe / yeye / sisi / ninyi / wao。
| Mimi ninakwenda sokoni. | 我去市场 |
| Wewe unakwenda sokoni. | 你去市场 |
| Yeye anakwenda sokoni. | 他/她去市场 |
| Sisi tunakwenda sokoni. | 我们去市场 |
| Ninyi mnakwenda sokoni. | 你们去市场 |
| Wao wanakwenda sokoni. | 他们去市场 |
只换前缀,-na-kw-enda 六行都不动。 · Only the prefix changes.
九 — 加 -ni Nine — add -ni
bahari、ziwa、mto、soko、nyumba、shule,各加 -ni,并造一句。
| bahari → baharini | Ninaogelea baharini. 我在海里游泳。 |
| ziwa → ziwani | Wanaogelea ziwani. 他们在湖里游。 |
| mto → mtoni | Anaogelea mtoni. 他在河里游。 |
| soko → sokoni | Tunakwenda sokoni. 我们去市场。 |
| nyumba → nyumbani | Ninasoma nyumbani. 我在家学习。 |
| shule → shuleni | Anafundisha shuleni. 她在学校教书。 |
十 — 课本上的五问 Ten — the textbook’s five questions
Somo la Sita 阅读后的 Maswali,用完整句回答。
| Nani anatoka Mombasa? | Bi. Sarah anatoka Mombasa. |
| Bi. Sarah anafundisha lugha gani? | Anafundisha Kiswahili. |
| Kwa nini anasoma isimu ya lugha? | Kwa sababu anataka kufundisha isimu ya lugha katika Chuo Kikuu cha Nairobi. kwa sababu = 因为,超前 |
| Anasoma nini? | Anasoma isimu ya lugha. |
| Mke wa Mwalimu Tom anafanya kazi wapi? | Anafanya kazi katika maabara ya hospitali ya UCLA. |
十一 — 改错 Eleven — find the error
每句有一处错,改过来。
| Hapana, yeye mwalimu. | Hapana, yeye si mwalimu. |
| Anafanya kazi katika hospital. | Anafanya kazi katika hospitali. |
| Bi. Sarah anatoka nchi ya Mombasa. | Bi. Sarah anatoka Kenya.(Mombasa 是城市) |
| Rafiki yako anakwenda sokoni Jumamosi.(回答问题时) | Rafiki yangu anakwenda sokoni Jumamosi. |
| Shule anafungwa. | Shule inafungwa.(非人主语取 i-) |
十二 — 你喜欢做什么 Twelve — what do you like doing?
回答 Je, wewe unapenda kufanya nini?:一句"喜欢",一句"喜欢……但不喜欢……"。
| Ninapenda kusoma riwaya na kusikiliza muziki. | 我喜欢读小说、听音乐 |
| Ninapenda kupika, lakini sipendi kufua nguo. | 喜欢做饭,不喜欢洗衣服 |
| Ninapenda kuogelea ziwani kila Jumamosi. | 喜欢每周六在湖里游泳 |
第二个动词保持 ku- 不定式,不变位。 · The second verb stays in the infinitive.
十三 — 换主语 Thirteen — change the subject
把 Ninapenda kukimbia 依次换成:rafiki yangu、sisi、wazazi wangu、wewe(问句)。
| Rafiki yangu anapenda kukimbia. | a- |
| Sisi tunapenda kukimbia. | tu- |
| Wazazi wangu wanapenda kukimbia. | wa- |
| Je, wewe unapenda kukimbia? | u- |
变的只有 -penda 前面的主语前缀;kukimbia 一个字母都不动。 · Only the prefix on -penda changes.
十四 — 改成否定 Fourteen — make it negative
每句改成否定:Mimi ninapenda kupika;Wewe unakaa mjini;Baba anasoma gazeti;Sisi tunaogelea ziwani;Ninyi mnatazama televisheni;Wao wanaimba jioni。
| Mimi sipendi kupika. | 我不喜欢做饭 |
| Wewe hukai mjini. | 你不住在城里 |
| Baba hasomi gazeti. | 爸爸不看报纸 |
| Sisi hatuogelei ziwani. | 我们不在湖里游泳 |
| Ninyi hamtazami televisheni. | 你们不看电视 |
| Wao hawaimbi jioni. | 他们傍晚不唱歌 |
第一句只否定 -penda,后面的 kupika 不动。 · Only -penda is negated; kupika stays as it is.
十五 — 哪天,什么时候 Fifteen — which day, what time
用完整句回答:Unapenda kupika siku gani?;Unapenda kupika wakati gani?;Wazazi wako wanapenda kutembea wakati gani?;Dada yako anapenda kusikiliza redio lini?
| Ninapenda kupika siku ya Jumamosi. | 周六 |
| Ninapenda kupika jioni. | 傍晚 |
| Wazazi wangu wanapenda kutembea asubuhi. | 早上;wako → wangu |
| Dada yangu anapenda kusikiliza redio siku ya Jumapili usiku. | 星期在前,时段在后;yako → yangu |
十六 — 再改一轮 Sixteen — more errors to fix
每句至少一处错,改过来。
| Wewe unapenda usikilia radio siku gani? | Je, wewe unapenda kusikiliza redio siku gani? 不定式要带 ku-;词根是 -sikiliza;斯语拼写 redio |
| Yeye anapenda kutembe asiku gani? | Yeye anapenda kutembea siku gani? 词尾 -a 不能丢;siku 前面没有 a |
| Baba anapenda kufina nini? | Je, baba anapenda kufanya nini? |
| Ninapenda kutembia asubuhi. | Ninapenda kutembea(走)/kukimbia(跑)asubuhi. 两个词混在了一起 |
| Je, ninyi mnapenda kufanya nini? — Mimi ninapenda kupika. | — Sisi tunapenda kupika. 问"你们"答"我们" |
| Wewe hukaa mjini.(想说"你不住城里") | Wewe hukai mjini. 词尾 -a 是惯常式"平时住",否定要 -i |
十七 — 过去时改否定 Seventeen — the negative past
改成否定:Nilisoma jana; Ulipika chakula cha jioni; Alikwenda sokoni juzi; Tulicheza mpira; Mlikula pizza; Waliimba kanisani.
| Sikusoma jana. | 我昨天没读书 |
| Hukupika chakula cha jioni. | 你没做晚饭 |
| Hakwenda sokoni juzi. | 他前天没去市场(也写作 hakuenda) |
| Hatukucheza mpira. | 我们没踢球 |
| Hamkula pizza. | 你们没吃披萨 |
| Hawakuimba kanisani. | 他们没在教堂唱歌 |
词尾全是 -a。alikwenda → hakwenda:肯定句里的 kw 是垫片,否定句里的 kw 是过去否定的 ku 碰上元音缩成的,样子一样、身份不同;不缩写成 hakuenda 也常见,第八节的 sikuenda 就是这种写法。 · Every form ends in -a. In hakwenda the kw is the negative-past ku contracted before e; hakuenda is also common.
← Note 06 · Note 08 follows next week.

