Hello, World!
Kiswahili Note 10
出门、问路,和把宾语放进动词里。
Getting about, asking the way, and putting the object inside the verb.
10 月 28 日到 11 月 6 日。先是交通:safari、msafiri、usafiri 一个词根四个词,ndege 是鸟还是飞机要看动词前缀,Mike 和 Miguna 的东非行程。再是指路:方位词按 ya、na、mwa 分三组,"你会走……你会看到……"的将来时句型,"某地在哪里"的 -ko,莫希城和第二张地图上的两份作业。最后是宾语标记:六个人称的宾语中缀,"你们"为什么要在词尾加 -eni,"给谁、为谁"的施用式,东西作宾语时的名词类中缀,以及"拜访我的那个人"这种关系从句。每一节先讲规则,再给讲义和作业的答案。
28 October to 6 November. First transport: one root, four words; whether ndege is a bird or a plane; Mike’s and Miguna’s journeys. Then directions: words of position, the future-tense shape of a direction, -ko for where a place is, and two map worksheets. Last, the object markers: the six person infixes, the -eni of "you (plural)", the applicative, class infixes for things, and the relative clause. Each section gives the rule first and the worked answers after it.
这几次课是连着的:4 号背下来的 nielekeze、nitakuelekeza,6 号学完就能一个音节一个音节拆开(第十二节)。宾语标记更早也露过面:Note 09 第二节的 sijakuona、第四节的 kulituchelewesha。
The classes interlock: the nielekeze and nitakuelekeza learned whole on the 4th come apart syllable by syllable after the 6th (§12). Object markers surfaced even earlier, in Note 09 §2 and §4.
- 怎么去:usafiriGetting there
- Mike 和 Miguna 的行程Two journeys
- 问路的词Words for the way
- 指路的句型The shape of a direction
- 莫希城里的两段对话Two dialogues in Moshi
- 第二张地图A second map
- 宾语在哪里Where the object goes
- 六个人称The six persons
- 你们:-eniYou (plural)
- 给谁、为谁For whom: the mtendewa
- 替换练习Substitution drills
- 早就见过的Ones you have already met
- 东西也有中缀Things take infixes too
- 拜访我的那个人The one who visited me
- 词与短语Words and phrases
- 练习Drills
One
怎么去:usafiri。
Getting there: usafiri.
10 月 29 日的板书讲交通。表面上是一张词汇表,真正的考点有两个:同一个词根换前缀就换意思,以及"有生命的东西按人走"这条一致规则。
The board of 29 October was on transport. Beneath the vocabulary lie two points: one root yields new meanings by changing its prefix, and living things take person agreement.
一个词根,四个词 One root, four words
| Swahili | 构词 / Formation | 中文 | English |
|---|---|---|---|
| safari | 阿拉伯语 safar 借词 | 旅程 | journey |
| -safiri | 动词 | 旅行 | travel |
| msafiri / wasafiri | m- / wa-:人 | 旅行者 | traveller |
| usafiri | u-:抽象名词(Note 09 第七节) | 交通、出行 | transport |
同样的造法:mpishi / upishi(厨师 / 烹饪)、mwalimu / ualimu(老师 / 教职)。讲义标题里还有一个 usafirishaji(运输、货运),是 safiri 加使役 -sh-"使……旅行"再变名词,跟 Note 09 第四节的 chelewesha 同一个后缀。 · The same pattern gives cook / cookery, teacher / teaching. Usafirishaji, haulage, adds the causative -sh-.
天上、地上、水里 Air, land, water
板书把交通工具分成三类,每类名词后面加了处所后缀 -ni"在……里、上":hewani(在空中)、ardhini(在地上)、majini(在水里)。跟 nyumbani、shuleni、sokoni 是同一个 -ni。Majini 恰好也是 jini(精灵)的复数,靠上下文分辨。
The board sorts transport into air, land and water, each with the locative -ni, the suffix of nyumbani and sokoni. Majini is also the plural of jini, a spirit.
| Swahili | 中文 | English | 来源 / Origin |
|---|---|---|---|
| (kwa) miguu | 步行 | on foot | mguu / miguu,脚 |
| baiskeli | 自行车 | bicycle | 英语 |
| gari / magari | 汽车、车 | car, vehicle | 印度次大陆 gāṛī |
| garimoshi | 火车 | train | gari + moshi(烟):"冒烟的车" |
| basi / mabasi | 公共汽车 | bus | 英语 |
| lori | 卡车 | lorry | 英语 |
| ndege | 飞机;鸟 | aeroplane; bird | 本土词 |
| meli | 轮船 | ship | 英语 mail (ship) |
| mkokoteni / mikokoteni | 手推车、板车 | handcart | -kokota,拖、拉 |
乘什么去一律用 kwa:Ninasafiri kwa basi / kwa ndege / kwa miguu。一张表叠着三层东非史:safari、hewa、ardhi 来自阿拉伯语,是印度洋贸易的痕迹;gari 来自印度商人网络;basi、lori、baiskeli、meli 来自殖民时期的英语;只有 garimoshi 和 mkokoteni 是用班图语自己的材料造的。 · "By" a vehicle is always kwa. The list layers three histories: Arabic from the Indian Ocean trade, an Indian loan from the merchant networks, English from the colonial roads and railways; only two words are home-made.
ndege 在唱歌,还是在起飞 Is the ndege singing or taking off?
Ndege 是 N 类,"鸟"和"飞机"同形。区分它们的是动词前缀:指鸟时按人走,用 a- / wa-;指飞机时按 N 类,用 i- / zi-。
| 单数 / sg. | 复数 / pl. | |
|---|---|---|
| 鸟 · bird | Ndege anaimba. 鸟在唱歌。 | Ndege wanaimba. |
| 飞机 · aeroplane | Ndege inapaa. 飞机在起飞。 | Ndege zinapaa. |
这和 Note 09 第五节的 mbuzi wote waliliwa、第十三节的 Nimemwona simba 是同一条规则。鸟"飞"更常说 -ruka,-paa 多指飞机起飞、往上升。 · Bird takes a- / wa-, aeroplane i- / zi-: the rule of Note 09 §5 and of §13 below. Birds fly with -ruka; -paa is for take-off.
板书外常用的词 Words the board left out
| Swahili | 中文 | English | Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|---|---|---|
| pikipiki | 摩托车 | motorbike | bodaboda | 摩的 | motorbike taxi |
| bajaji | 三轮车(坦桑尼亚) | tuk-tuk | daladala · matatu | 小巴(坦 · 肯) | minibus |
| treni | 火车(口语) | train | mashua · jahazi | 小船 · 单桅帆船 | boat · dhow |
A: (Wewe) ulikuja New Haven kwa njia gani? / Ulikujaje New Haven?
你是怎么来纽黑文的?
B: Nilikuja kwa ndege kutoka China, kisha kwa garimoshi.
我从中国坐飞机来,然后坐火车。
-ja 是单音节动词,肯定的过去时保留 ku:nilikuja,不是 *nilija;否定时两个 ku 合一:sikuja。后缀 -je 是"怎么":ulikujaje,你是怎么来的。 · Nilikuja keeps its ku; -je on the verb asks "how".
Two
Mike 和 Miguna 的行程。
Mike’s and Miguna’s journeys.
同一天的讲义是一段对话:Mike 要去坦桑尼亚读交换,Miguna 要回肯尼亚实习。对话里把这一节和前面几篇的语法串了一遍。
The handout of the same day is a dialogue: Mike is off to Tanzania to study abroad, Miguna home to Kenya for an internship.
对话里的语法 Grammar in the dialogue
| 原句 / From the dialogue | 说明 / Note |
|---|---|
| Hujambo? — Sijambo. | 问候用否定式:hu-(你,否定)+ jambo,"你没事吧"。 |
| Umeshindaje? | u-me-shinda-je:-shinda"度过(一天)"+ -je"怎样","今天过得怎么样"。 |
| nitakwenda · nitaenda | 两种都对。kwenda 的 kw 可留可省,留的更标准,省的在肯尼亚口语里更常见。 |
| nitawatembelea ndugu · kuwaona binamu | 宾语中缀 -wa-"他们"(第八节)。 |
| unazitumia | -zi- 指 njia(N 类复数),"你用它们"(第十三节)。 |
| nitapanda basi · kupanda mlima Kilimanjaro | -panda 一词多义:上车、爬山,另外还有"种植"。 |
| tarehe tano mwezi wa sita | 6 月 5 日(Note 09 第一节)。 |
| 名词 / Noun | "的" / -a | 类 / Class |
|---|---|---|
| kampuni, ndege ya KLM | ya | N 单数 |
| mtaa, mji wa Lamu, mwezi wa sita | wa | M-MI 单数 |
| uwanja wa ndege(机场) | wa | U 类 |
| mbuga za Ngorongoro(保护区) | za | N 复数 |
| basi la mwendokasi | la | JI-MA(复数 mabasi) |
Mwendokasi = mwendo(运动)+ kasi(速度),是达累斯萨拉姆快速公交系统(BRT)的名字。Uwanja wa ndege 字面是"飞机的场地"。 · Mwendokasi, "speed-motion", is Dar es Salaam’s bus rapid transit.
Maswali:参考答案 The questions, answered
| # | 问 / Question | 答 / Answer |
|---|---|---|
| 1 | Mike atasafiri wapi na kwa nini? | Mike atasafiri Tanzania kwa masomo ya ng’ambo. |
| 2 | Kati ya Mike na Miguna, nani atasafiri kwanza? | Miguna atasafiri kwanza. Ataondoka tarehe tano mwezi wa sita, na Mike ataondoka tarehe sita. |
| 3 | Miguna atafanya nini baada ya kusafiri? | Atafanya kazi na kampuni ya Safaricom kwa miezi miwili, na atawatembelea ndugu na marafiki. |
| 4 | Mike atatembelea miji gani Tanzania na kwa usafiri gani? | Atakaa mjini Arusha (atafika kwa ndege ya KLM). Kutoka Arusha atapanda basi kwenda Moshi, atakwenda Dar es Salaam kwa ndege, na atapanda boti kwenda Zanzibar. |
| 5 | Miguna atatembelea wapi katika Kenya na kwa njia gani? | Atakuwa Nairobi. Ataenda mtaa wa Kawangware kwa bodaboda, ataenda Thika kwa matatu, ataenda Lamu kwa ndege, na kutoka uwanja wa ndege atapanda boti kwenda kisiwani. |
| 6 | Wewe ungependa kusafiri wapi wakati wa likizo na kwa njia gani? | Ningependa kusafiri ____ wakati wa likizo. Nitasafiri kwa ndege kutoka New York hadi ____. Kisha nitapanda ____ kwenda ____. |
| 7 | Eleza njia tano za usafiri na unazitumia kwenda wapi? | Ninatumia miguu kwenda darasani. Ninatumia baiskeli kwenda maktaba. Ninatumia garimoshi kwenda New York. Ninatumia teksi kwenda uwanja wa ndege. Ninatumia ndege kwenda nyumbani China. |
第 1 题 kwa nini 问的是目的,不是交通方式。第 2 题原文 Kati na 应为 Kati ya。第 4 题问的是城市,Ngorongoro 和 Serengeti 是保护区,可以补充但不是主体。第 5 题:拉穆的机场其实在对面的 Manda 岛上,所以下飞机要坐船才能"到岛上"(kisiwani,kisiwa 加 -ni)。第 6 题的 -nge- 是条件式,ungependa"你会想"、ningependa"我想",个人题留空。第 7 题问句里的 unazitumia 带 -zi-,答句名词就在眼前,可以不带。 · Q1 asks why, not how. Q2 should read Kati ya. Lamu’s airstrip is on Manda island, hence the boat. -nge- is the conditional.
讲义上的笔误 Typos in the handout
标题 usafishaji(清洁工作)→ usafirishaji(运输);kiboko 被注成"水牛",其实是河马,水牛是 nyati / mbogo;widerbeast → wildebeest(角马);Kingereza 是常见口语拼法,标准是 Kiingereza;Kati na → Kati ya。
usafishaji (cleaning) → usafirishaji (transport); kiboko is a hippo, not a buffalo (nyati, mbogo); widerbeast → wildebeest; Kingereza → Kiingereza; Kati na → Kati ya.
Three
问路的词。
Words for the way.
11 月 4 日的讲义从方位词开始。这些词看上去零散,其实按后面跟的那个小词可以分成三组:跟 ya 的、跟 na 的、跟 mwa 的。ya 是 Note 02 第五节那个连接词 -a 戴了 N 类的帽子,"……的前面";na 是"和、跟","跟……近";mwa 是处所类 mu- 的连接词,"在……的里侧"。
The handout of 4 November opens with words of position. They fall into three groups by the small word that follows: ya (the -a connector in its N-class form, "the front of"), na ("with", "near to"), and mwa (the connector of the locative mu- class, "on the inner side of").
| Swahili | 中文 | English | 例 / Example |
|---|---|---|---|
| mbele ya | 在……前面 | in front of | mbele ya benki |
| nyuma ya | 在……后面 | behind | nyuma ya hospitali |
| juu ya | 在……上面 | above, on top of | juu ya meza |
| chini ya | 在……下面 | under, below | chini ya kiti |
| kando ya | 在……旁边 | beside | kando ya barabara |
| karibu na | 在……附近 | near | karibu na hospitali ya Mawenzi |
| mkabala na | 在……对面 | opposite, facing | mkabala na benki ya Stanbic |
| kushoto mwa | 在……左边 | to the left of | kushoto mwa posta |
| kulia mwa | 在……右边 | to the right of | kulia mwa soko |
| pembeni mwa | 在……拐角、侧边 | at the corner / side of | pembeni mwa barabara |
讲义把 mkabala na 注成 "in front of",但对话二里 jengo la uhamiaji … mkabala na benki ya Stanbic 只能理解为"在斯坦比克银行对面",地图上两者也确实隔着路相对。单独的 kushoto / kulia 是"往左、往右"(pinda kushoto);"在左手边"说 upande wa kushoto。 · The handout glosses mkabala na as "in front of"; in the dialogue, and on the map, it means opposite. Bare kushoto / kulia is "to the left / right"; "on the left-hand side" is upande wa kushoto.
走、转、到 Going, turning, arriving
| Swahili | 中文 | English | Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|---|---|---|
| chukua (barabara) | 走(某条路) | take (a road) | nenda moja kwa moja | 直走 | go straight |
| pinda | 转弯 | turn | vuka | 穿过 | cross |
| pita | 经过 | pass (by) | fika | 到达 | arrive |
| mpaka · hadi | 直到 | until, as far as | kuelekea | 朝……方向 | towards |
| kutoka hapa | 从这里 | from here | hapo | 那儿(刚说到的地方) | there (just mentioned) |
| kisha | 然后 | then | tena | 再、又 | again |
Moja kwa moja 字面是"一接一",一步接一步不拐弯。Kuelekea 是 -elekea(朝向)的不定式;第四节的 -elekeza(给人指方向)是它的使役式,跟 fundisha"使人学"同一个后缀(Note 09 第四节)。 · Moja kwa moja, "one by one", step after step without a turn. -elekeza, to direct, is the causative of -elekea, to head towards.
城里的地方 Places in town
| Swahili | 中文 | English | Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|---|---|---|
| barabara · mtaa | 大路 · 街 | road · street | njia panda | 岔路口 | junction |
| mzunguko | 环岛 | roundabout | stendi ya mabasi | 汽车站 | bus station |
| duka la dawa | 药店 | pharmacy | jengo / majengo | 建筑、楼 | building |
| ofisi za uhamiaji | 移民局 | immigration office | ofisi za umeme | 电力局(TANESCO) | electricity office |
| ofisi za posta | 邮局 | post office | TRA | 坦桑尼亚税务局 | Tanzania Revenue Authority |
| hospitali | 医院 | hospital | benki | 银行 | bank |
Njia panda 字面是"分叉的路"。Mzunguko 来自 -zunguka(绕圈)。Uhamiaji 是 u- 抽象名词(Note 09 第七节),来自 -hamia(迁去):迁移这件事。Stendi 是英语 stand 的借词。 · Njia panda, "forked way"; mzunguko from -zunguka, to go round; uhamiaji, migration, an abstract u- noun.
Four
指路的句型。
The shape of a direction.
两段对话里的指路几乎全用将来时:主语前缀 + -ta- + 动词,"你会走……你会看到……"。前缀取决于跟几个人说话。
Directions in both dialogues are almost all in the future: subject prefix + -ta- + verb, "you will take… you will see…". The prefix depends on how many people you are talking to.
| 对一个人 / to one person (wewe) | 对一群人 / to a group (ninyi) | |
|---|---|---|
| 你会走(某路) | utachukua | mtachukua |
| 你会去 | utaenda | mtaenda |
| 你会转 | utapinda | mtapinda |
| 你会看到 | utaona | mtaona |
| 你会经过 | utapita | mtapita |
对一群人说话,前缀是 m-(ninyi),不是 wa-:wataenda 是"他们会去"。Lema 在对话一里也混用了光秃的祈使形 pinda kushoto("左转"),对一个人说话时两种都自然。 · For a group the prefix is m-, not wa-. Lema also slips in a bare imperative, pinda kushoto; to one person both are natural.
模板 Template
Kutoka hapa utachukua barabara ya ____ kuelekea ____. Utaenda moja kwa moja mpaka ____, na utapinda kushoto / kulia barabara ya ____. Utaona ____ upande wa kulia / kushoto, karibu na ____.
From here you will take ____ Road towards ____. You will go straight as far as ____, and turn left / right onto ____ Road. You will see ____ on the right / left, near ____.
请你给我指路:-elekeza Asking the way: -elekeza
问路的动词是 -elekeza,被指路的人以宾语中缀的形式放进动词。4 号的时候这些形式只能整句背,6 号学了宾语标记之后就都能拆开了,拆法见第十二节。
The person being directed goes into the verb as an object infix. On 4 November these were learned as wholes; after 6 November they come apart (§12).
| 形式 / Form | 拆开 / Breakdown | 中文 |
|---|---|---|
| Tafadhali nielekeze … | ni(我)+ elekez + -e(虚拟式) | 请给我指去……的路 |
| Unaweza kunielekeza? | ku(不定式)+ ni(我)+ elekeza | 你能给我指路吗? |
| Nitakuelekeza. | ni(我)+ ta(将)+ ku(你)+ elekeza | 我给你指路。 |
| Je, umeelewa vizuri? | u(你)+ me(完成)+ elewa | 你听明白了吗? |
| nikikuhitaji | ni(我)+ ki(如果、当)+ ku(你)+ hitaji | 我需要你的时候 |
-elewa(明白)和 -elekeza(指路)只差两个字母,意思不同,别混。-ki-"如果、当……时"是新出现的标记,这里先认得。 · -elewa, understand, and -elekeza, direct, are two letters apart. The conditional -ki- is new; recognise it for now.
某处在哪里:-ko Where a place is: -ko
"某地在……"说成 名词所属类的主语前缀 + -ko。所以要先知道地名是哪一类的名词:
"X is (located) …" is the subject prefix of X’s noun class + -ko:
| 名词 / Noun | 类 / Class | 例 / Example | 中文 |
|---|---|---|---|
| hospitali, benki, TRA | N 单数 | Benki ya Azania iko upande wa kushoto. | 阿扎尼亚银行在左手边。 |
| ofisi za posta / uhamiaji | N 复数 | Ofisi za posta ziko karibu na mzunguko. | 邮局在环岛附近。 |
| duka, soko, jengo | JI-MA 单数 | Duka la dawa liko upande wa kulia. | 药店在右手边。 |
| kitabu | KI-VI 单数 | Kitabu kiko juu ya meza. | 书在桌上。 |
| mtu, mwalimu | M-WA 单数 | Mwalimu yuko darasani. | 老师在教室里。 |
Ofisi 单复同形,靠连接词区分:ofisi ya 是一个办公室,ofisi za 是复数——讲义写的是 ofisi za posta,所以用 ziko。人和动物用 yuko / wako,跟第一节的 ndege anaimba、第七节的"动物按人走"是同一条规则。-ko 是"在某处(大致的)";后面还会学到 -po(在这个确定的点)和 -mo(在里面),三者合起来就是 Note 09 第三节 uliopo 里的那个 -po。 · Ofisi is the same in both numbers; za marks the plural, hence ziko. People and animals take yuko / wako. -ko is "somewhere"; -po (right here) and -mo (inside) come later.
Five
莫希城里的两段对话。
Two dialogues in Moshi.
讲义配了一张乞力马扎罗山脚下莫希(Moshi)市中心的手绘地图,作者 Ewaldi Kimario。对话和练习用到的主要道路:Rengua(东侧南北向,北端 TRA,南端环岛)、Horombo(从 Rengua 往西,移民局和电力局附近)、Mawenzi(东西向,汽车站一直到环岛)、Boma、Arusha、Aga Khan,以及西边药店旁的 Mtaa wa Kilimani。
The handout’s hand-drawn map of central Moshi, at the foot of Kilimanjaro, is by Ewaldi Kimario. The main roads: Rengua (north–south on the east side, TRA to the roundabout), Horombo (west from Rengua), Mawenzi (east–west, bus station to roundabout), Boma, Arusha, Aga Khan, and Kilimani Street by the pharmacy.

对话一:Lema 给 Swai 指路 Dialogue 1: Lema directs Swai
Lema 在电力局(TANESCO)门口,Swai 问去 Kilimani 药店怎么走。
Lema is at the TANESCO electricity office; Swai asks the way to the Kilimani pharmacy.
Swai: Shikamoo kaka.
大哥好。(对长辈或年长者的敬语问候)
Greetings, brother. (respectful greeting)
Lema: Marahaba, habari zako?
好。你好吗?
Marahaba. How are you?
Swai: Nzuri sana. Tafadhali nielekeze duka la dawa la Kilimani.
很好。请告诉我 Kilimani 药店怎么走。
Very well. Please direct me to the Kilimani pharmacy.
Lema: Unaenda duka la dawa la Kilimani?
你要去 Kilimani 药店?
You’re going to the Kilimani pharmacy?
Swai: Ndiyo, kaka!
对,大哥!
Yes, brother!
Lema: Sawa, kutoka hapa ofisi za umeme utachukua barabara ya Rengua kuelekea TRA, pinda kushoto barabara ya Horombo, utaenda moja kwa moja na utapinda kulia barabara ya Arusha. Utaenda moja kwa moja. Utaona mtaa wa Kilimani na utapinda kushoto hapo. Duka la dawa liko upande wa kulia karibu na hospitali ya Mawenzi.
好。从电力局这里,你走 Rengua 路往 TRA 方向,左转上 Horombo 路,一直走,再右转上 Arusha 路。一直走。你会看到 Kilimani 街,在那儿左转。药店在右手边,Mawenzi 医院附近。
OK. From here at the electricity office, take Rengua Road towards TRA, turn left onto Horombo Road, go straight and turn right onto Arusha Road. Go straight. You’ll see Kilimani Street; turn left there. The pharmacy is on the right, near Mawenzi Hospital.
Swai: Asante sana, kaka!
太谢谢了,大哥!
Thank you very much, brother!
Lema: Hakuna shida. Je, umeelewa vizuri?
没问题。听明白了吗?
No problem. Did you understand well?
Swai: Ndiyo kaka, nitaweza kufika katika duka la dawa sasa.
明白了,大哥,现在我能找到药店了。
Yes, brother, I’ll be able to get to the pharmacy now.
Lema: Kila la heri. — Swai: Asante sana.
祝你顺利。——非常感谢。
Good luck. — Thank you very much.
Shikamoo 是对长辈的敬语问候,回答固定是 Marahaba;Swai 对 Lema 叫 kaka(哥)却用了 shikamoo,是把他当年长者敬着。Kila la heri 字面是"每一份好运"。 · Shikamoo greets an elder and is always answered Marahaba. Kila la heri, "every bit of good fortune".
对话二:Masele 去移民局 Dialogue 2: Masele goes to the immigration office
Masele 在汽车站迷了路,向 Meku 问去移民局的路。
Masele is lost at the bus station and asks Meku the way to the immigration office.
Masele: Habari za leo, bwana?
先生,今天好吗?
How are you today, sir?
Meku: Salama, habari zako?
挺好,你呢?
Fine. And you?
Masele: Nzuri sana. Samahani bwana! — Meku: Ndiyo!
很好。打扰一下,先生!——什么事?
Very well. Excuse me, sir! — Yes?
Masele: Ninahitaji kwenda ofisi za Uhamiaji na nafikiri nimepotea njia. Unaweza kunielekeza, tafadhali?
我要去移民局,可我好像迷路了。你能给我指一下路吗?
I need to go to the immigration office and I think I’m lost. Can you direct me, please?
Meku: Oo! Pole sana. Nitakuelekeza.
哦!真不容易。我给你指路。
Oh! So sorry. I’ll direct you.
Masele: Asante, nitashukuru!
谢谢,太感激了!
Thanks, I’d be grateful!
Meku: Sasa tupo hapa stendi ya mabasi! — Masele: Ndiyo!
我们现在在汽车站这儿!——对!
Right now we’re here at the bus station! — Yes!
Meku: Kutoka hapa utachukua barabara ya Mawenzi kuelekea benki ya CRDB, utapinda kushoto katika njia panda kuelekea barabara ya Rengua. Utaenda moja kwa moja mpaka barabara ya Horombo na utapinda kushoto, utaona jengo la uhamiaji upande wa kushoto, mkabala na benki ya Stanbic.
从这里你走 Mawenzi 路往 CRDB 银行方向,在路口左转往 Rengua 路。一直走到 Horombo 路,左转,你会在左手边看到移民局大楼,在 Stanbic 银行对面。
From here take Mawenzi Road towards CRDB Bank, turn left at the junction towards Rengua Road. Go straight to Horombo Road and turn left; you’ll see the immigration building on the left, opposite Stanbic Bank.
Masele: Asante sana, kaka!
太谢谢了,大哥!
Thank you very much, brother!
Meku: Hakuna shida. Unaweza kuchukua namba yangu ya simu; kama utapotea tena unaweza kunipigia simu.
没事。你可以记下我的电话;要是再迷路,可以给我打电话。
No problem. You can take my phone number; if you get lost again you can call me.
Masele: Asante sana. — Meku: Namba yangu ya simu ni 0734568912.
非常感谢。——我的电话是 0734568912。
Thank you very much. — My phone number is 0734568912.
Masele: Asante sana. Nitakutafuta nikikuhitaji. — Meku: Sawasawa!
多谢。需要的时候我会找你。——好嘞!
Thanks a lot. I’ll get in touch if I need you. — Alright!
Pole sana 在这里是对迷路这件倒霉事表示体谅,不是道歉(Note 09 第八节)。Tupo hapa"我们在这儿"用的是 -po,确定的这个点,跟第四节的 -ko 对照。Nimepotea njia 用完成时:迷了路,现在还迷着。kama utapotea"如果你会迷路"用 kama + 将来时表示假设,Note 09 第六节讲过 kama 和 wakati 的区别。电话号码是讲义上编的。 · Pole is sympathy, not apology. Tupo hapa uses -po, this exact spot, against §4’s -ko. Nimepotea: lost, and still lost. The phone number is the handout’s invention.
两条路线一览 Both routes at a glance
| # | 对话一:电力局 → Kilimani 药店 | 对话二:汽车站 → 移民局 |
|---|---|---|
| 1 | Rengua 路,往 TRA 方向 | Mawenzi 路,往 CRDB 银行方向 |
| 2 | 左转 Horombo 路,直走 | 在路口左转,往 Rengua 路 |
| 3 | 右转 Arusha 路,直走 | 直走到 Horombo 路 |
| 4 | 左转 Kilimani 街 | 左转 |
| 到 · arrive | 右手边,Mawenzi 医院附近 | 左手边,Stanbic 银行对面 |
讲义 Mazoezi:参考答案 The handout’s Mazoezi, answered
题目里的 mwelekeze(给他指路)和 waelekeze(给他们指路)本身就带宾语中缀(第十二节),决定了答句的主语:前三题对一个人说,用 u-ta-;后两题对一群人说,用 m-ta-。每条路线只留三件事:走哪条路、在哪儿转、终点在哪一边。路线是对着讲义地图走的。
The task verbs carry the object infix themselves (§12): mwelekeze, direct him; waelekeze, direct them — hence u-ta- for tasks 1–3 and m-ta- for 4–5. Each route keeps three things: the road, the turn, the side. Routes follow the handout map.
| # | 题目 / Task | 参考答案 / Model answer |
|---|---|---|
| 1 | Tafadhali mwelekeze mwalimu namna mbili za kutoka shule ya msingi Muungano mpaka posta. 两条路:Muungano 小学 → 邮局 | Njia ya kwanza: Utachukua barabara ya Aga Khan mpaka barabara ya Mawenzi. Utapinda kushoto na utaenda moja kwa moja mpaka mzunguko. Ofisi za posta ziko upande wa kushoto. Njia ya pili: Utachukua barabara ya Boma na utaenda moja kwa moja mpaka mzunguko. Ofisi za posta ziko upande wa kulia. |
| 2 | Tafadhali mwelekeze rafiki yako namna mbili za kutoka hospitali ya Mawenzi hadi TRA. 两条路:Mawenzi 医院 → TRA | Njia ya kwanza: Utachukua barabara ya Mawenzi mpaka mzunguko. Utapinda kushoto barabara ya Rengua na utaenda moja kwa moja. TRA iko upande wa kulia. Njia ya pili: Utachukua barabara ya Boma mpaka barabara ya Horombo na utapinda kushoto. Utapinda kushoto tena barabara ya Rengua. TRA iko upande wa kulia. |
| 3 | Mwelekeze muuza duka njia ya kutoka benki ya Stanbic kwenda benki ya Azania. Stanbic 银行 → Azania 银行 | Utachukua barabara ya Rengua mpaka mzunguko. Utapinda kulia barabara ya Mawenzi na utaenda moja kwa moja. Benki ya Azania iko upande wa kushoto, karibu na benki ya NMB. |
| 4 | Waelekeze wanafunzi wa darasa lako kutoka shuleni hadi nyumbani kwako. 学校 → 你家(对一群同学) | Kutoka shuleni mtachukua barabara ya ____. Mtapinda kulia barabara ya ____. Nyumba yangu iko upande wa kushoto, karibu na ____. |
| 5 | Waelekeze wanafunzi wageni kutoka nyumbani kwako hadi sokoni. 你家 → 市场(对来访的学生) | Kutoka nyumbani kwangu mtachukua barabara ya ____ mpaka ____. Mtapinda kushoto. Soko liko upande wa kulia. |
Tena 是"再一次":utapinda kushoto tena,再左转一次。第 2 题用 TRA iko 比 Ofisi za TRA ziko 短,语法都对。第 4、5 题题目说 nyumbani kwako(你家),答的人说自己家:nyumbani kwangu / nyumba yangu。 · Tena, again. In 4 and 5 the task says "your home"; the answer says "my home".
讲义上的笔误 Typos in the handout
Tadhali → Tafadhali;moja wa moja → moja kwa moja;对话一里断开的 "Utaenda moja kwa / Utaona" → Utaenda moja kwa moja. Utaona;句中的 Liko、Habari zako 应小写;练习 1 的 Muunguno → Muungano(以地图为准)。
Tadhali → Tafadhali; moja wa moja → moja kwa moja; the broken "Utaenda moja kwa / Utaona" → "Utaenda moja kwa moja. Utaona"; mid-sentence Liko and Habari zako in lower case; Muunguno → Muungano, as on the map.
Six
第二张地图。
A second map.
11 月 5 日的作业换了一张城市地图,路名是 Kilindini、Nkrumah、Haile Selassie、Uhuru、Upendo、Salim Road、Makadara。十道题都是"从 A 地给某人指路到 B 地",比莫希那张多了三样东西:东南西北、职业和店铺的词、"去某人那里"的说法。
The homework of 5 November used a second town map. Ten tasks, each "direct someone from A to B", add three things to the Moshi set: the compass points, words for trades and shops, and "at someone’s place".
东南西北 The compass
| Swahili | 中文 | English | Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|---|---|---|
| kaskazini | 北 | north | kusini | 南 | south |
| mashariki | 东 | east | magharibi | 西 | west |
用法跟 kuelekea 连:utachukua barabara ya Uhuru kuelekea kusini,沿 Uhuru 路往南。Mashariki 和 magharibi 是阿拉伯语"日出处""日落处";magharibi 也指傍晚日落时分。 · With kuelekea: heading south. East and west are Arabic "place of sunrise" and "place of sunset".
去人那里:kwa At someone’s: kwa
地点是一个人(理发师、洗衣工、牙医)时,"从……那里"不说 *kutoka dobi,而说 kutoka kwa dobi,kwa 就是"在某人处",跟 kwa mama(在妈妈家)一样。这个人在哪里,用 yuko:Kinyozi yuko upande wa kushoto。店铺和机构照常按名词类:duka liko,hospitali iko,posta iko。
When the place is a person, "from" is kutoka kwa, at so-and-so’s; where that person is takes yuko (§4). Shops and offices agree by class as usual.
店铺和职业 Shops and trades
| Swahili | 中文 | English | Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|---|---|---|
| maktaba | 图书馆 | library | duka la vitabu | 书店 | bookshop |
| duka la nguo | 服装店 | clothes shop | duka la vyombo vya nyumba | 家居用品店 | household goods shop |
| mkahawa | 餐馆 | restaurant, café | hoteli | 酒店 | hotel |
| kiwanda / viwanda | 工厂 | factory | ubalozi | 大使馆 | embassy |
| steshini ya polisi | 警察局 | police station | steshini ya reli | 火车站 | railway station |
| msikiti · kanisa | 清真寺 · 教堂 | mosque · church | soko · posta · benki | 市场 · 邮局 · 银行 | market · post office · bank |
| kinyozi | 剃头师傅 | barber | mtengenezaji nywele | 发型师 | hairdresser |
| dobi | 洗衣工 | laundryman | mshoni | 裁缝 | tailor |
| seremala | 木匠 | carpenter | mpiga picha | 摄影师 | photographer |
| daktari wa meno | 牙医 | dentist | shangazi | 姑姑 | aunt (father’s sister) |
几个造词:kinyozi 来自 -nyoa(剃);mshoni 来自 -shona(缝);mtengenezaji nywele"整理头发的人"来自 -tengeneza(Note 09 第八节);mpiga picha"拍照的人"来自 piga picha(拍照)。Ubalozi 是 u- 抽象名词,大使是 balozi。Steshini 是英语 station。 · Agent nouns from -nyoa, shave; -shona, sew; -tengeneza, make; piga picha, take photos. Ubalozi, embassy; balozi, ambassador.
十道题的参考答案 The ten tasks, answered
第 1–9 题对一个人说,用 u-ta-;第 10 题对一群学生说,用 m-ta-。第 7 题是"给我指路"(nielekeze),答的人仍是在对"你"说,所以也用 u-ta-。左右按地图朝向(上方是 kaskazini)核过。
Tasks 1–9 address one person (u-ta-), task 10 a group (m-ta-). Task 7, "direct me", is still answered to "you". Left and right checked against the map, north at the top.
| # | 从哪到哪,给谁 / Task | 参考答案 / Model answer |
|---|---|---|
| 1 | 图书馆 → 书店(给老师) | Kutoka maktaba utachukua barabara ya Uhuru kuelekea kusini mpaka barabara ya Kilindini. Utapinda kushoto na utaenda moja kwa moja mpaka barabara ya Nkrumah. Duka la vitabu liko upande wa kulia. |
| 2 | 发型师 → 服装店(给妈妈) | Kutoka kwa mtengenezaji nywele utachukua barabara ya Upendo kuelekea kusini mpaka barabara ya Kilindini. Utapinda kushoto na utaenda moja kwa moja mpaka barabara ya Nkrumah. Duka la nguo liko upande wa kulia, kando ya duka la vitabu. |
| 3 | 工厂 → 警察局(给木匠) | Kutoka kiwanda utachukua barabara ya Haile Selassie kuelekea mashariki mpaka Salim Road. Utapinda kulia na utaenda moja kwa moja mpaka barabara ya Nkrumah. Utapinda kushoto. Steshini ya polisi iko upande wa kushoto, kando ya posta. |
| 4 | 餐馆 → 牙医(给爸爸) | Kutoka mkahawa utachukua barabara ya Kilindini kuelekea mashariki mpaka Salim Road. Utapinda kushoto na utaenda moja kwa moja mpaka barabara ya Makadara. Utapinda kulia. Daktari wa meno yuko upande wa kushoto, kando ya ubalozi. |
| 5 | 酒店 → 医院(给朋友) | Kutoka hoteli utachukua barabara ya Kilindini kuelekea mashariki mpaka Salim Road. Utapinda kushoto na utaenda moja kwa moja mpaka barabara ya Haile Selassie. Hospitali iko upande wa kushoto. |
| 6 | 摄影师的店 → 市场(给摄影师本人) | Kutoka dukani kwako utachukua barabara ya Kilindini mpaka Salim Road. Utapinda kushoto na utaenda moja kwa moja, utapita hospitali. Utapinda kulia mwisho wa barabara. Soko liko upande wa kulia. |
| 7 | 洗衣工 → 剃头师傅(给我) | Kutoka kwa dobi utachukua barabara ya Haile Selassie kuelekea magharibi mpaka barabara ya Uhuru. Utapinda kushoto, kisha utapinda kulia barabara ya kwanza. Kinyozi yuko upande wa kushoto, kando ya mshoni. |
| 8 | 清真寺 → 火车站(给 Osama) | Kutoka msikiti utachukua barabara ya Uhuru kuelekea kusini mpaka barabara ya Kilindini. Utapinda kushoto na utaenda moja kwa moja barabara ya Nkrumah mpaka mwisho. Steshini ya reli iko upande wa kulia. |
| 9 | 家居用品店 → 邮局(给姑姑) | Kutoka duka la vyombo vya nyumba utachukua barabara ya Upendo kuelekea kusini mpaka barabara ya Kilindini. Utapinda kushoto na utaenda moja kwa moja mpaka barabara ya Nkrumah. Posta iko upande wa kushoto, kando ya benki. |
| 10 | 教堂 → 图书馆(给一群学生) | Kutoka kanisa mtavuka barabara ya Kilindini na mtachukua barabara ya Uhuru kuelekea kaskazini. Mtaenda moja kwa moja mpaka barabara ya Haile Selassie. Maktaba iko upande wa kushoto. |
第 6 题对摄影师本人说,起点是"你的店":dukani kwako(duka 加 -ni,"在你店里")。Mwisho wa barabara 是"路的尽头",barabara ya kwanza 是"第一个路口"。要更短可以去掉方向词和 kando ya、kisha 这类短语,每句只说一个动作,只用 utachukua、utapinda、utaenda moja kwa moja、mpaka、kulia / kushoto、iko / liko / yuko。 · Task 6 speaks to the photographer, so the start is "your shop". A shorter version drops the compass points and phrases like kando ya, one action per sentence.
题目原文待补 Task wording to be added
这张卷子的原题没有存下来,上表左栏是每题的中文概括,题号和对象照原卷。拿到卷子后把原句补进去。
The original task wording was not kept; the left column paraphrases each task in Chinese, with the sheet’s numbering and addressee.
请假的时候 When you can’t come to class
Samahani, leo ninaumwa na sitaweza kuja darasani. 抱歉,我今天病了,没法来上课。-umwa 是"生病、疼",ninaumwa"我病着";sitaweza 是 -weza(能)的将来否定,si-ta-weza,"我将不能"。将来否定的 -ta- 原样保留(Note 08 第三节)。写信开头用 Shikamoo Mwalimu,结尾 Kwa heshima(敬上)。
"Sorry, I am unwell today and won’t be able to come to class." -umwa, be ill; sitaweza, the future negative of -weza. Open a letter with Shikamoo Mwalimu, close with Kwa heshima.
Seven
宾语在哪里。
Where the object goes.
汉语和英语都把代词宾语放在动词后面:"妈妈帮我",Mother helps me。斯瓦希里语把它做成动词里的一个音节:Mama ananisaidia。板书标题 vikati vya mtendewa 说的就是这个——kikati 是"中间的那一块",即中缀;mtendewa 是"被施以动作的人"。
Mandarin and English put a pronoun object after the verb. Swahili builds it into the verb as one syllable. The board’s title, vikati vya mtendewa, names exactly this: kikati, the piece in the middle — an infix; mtendewa, the one the action is done to.
主语 + 时态 + 宾语 + 词根
a-na-ni-saidia 她在帮我 · ni-li-mw-ajiri 我雇了他
宾语永远在时态之后、词根之前。*Ni-ku-na-penda 是错的,Ni-na-ku-penda 才对。 · Subject, tense, object, root. The object always follows the tense marker.
板书:从代词到中缀 The board: from pronoun to infix
Mwalimu 每一行先写一个"逐字翻译"式的句子,代词跟在动词后面;下一行改成标准形式,把代词变成中缀。下表右栏是要掌握的形式。
Each line was written first word-for-word, pronoun after the verb, then rewritten with the infix. The right-hand column is the form to learn.
| 起点 / Starting point | 宾语中缀 / With the infix | 中文 | English |
|---|---|---|---|
| Mama anasaidia mimi | Mama ananisaidia | 妈妈在帮我 | Mother is helping me |
| Mama anasaidia wewe | Mama anakusaidia | 妈妈在帮你 | Mother is helping you |
| Mama anasaidia yeye | Mama anamsaidia | 妈妈在帮他/她 | Mother is helping him / her |
| Mama anasaidia sisi | Mama anatusaidia | 妈妈在帮我们 | Mother is helping us |
| Mama anasaidia ninyi | Mama anakusaidieni · Mama anawasaidieni | 妈妈在帮你们 | Mother is helping you (pl.) |
| Mama anasaidia wao | Mama anawasaidia | 妈妈在帮他们 | Mother is helping them |
独立代词并没有消失,只是变成了可选的强调:Mama ananisaidia mimi,"妈妈帮的是我"。跟主语代词一个道理——(Mimi) ninasoma 里的 mimi 也可以省,因为 ni- 已经说明了是谁(Note 09 第六节)。 · The free pronoun survives as optional emphasis, exactly as the subject pronoun does: the prefix already says who.
人作宾语时,中缀几乎是必需的 With people, the infix is close to obligatory
宾语是人(或动物)的时候,即使后面出现了名词,中缀一般也要放:Nimemwona Juma,不说 *Nimeona Juma;Mama anampikia mtoto chakula。宾语是物的时候,中缀表示"特指的那个":Ninasoma kitabu(我在读书)和 Ninakisoma kitabu(我在读那本书)。物的中缀属于名词类那一套,见第十三节。
With a human or animal object the infix appears even alongside the noun. With a thing, the infix marks it as the particular one already in view; the class-by-class infixes for things are in §13.
东西作宾语 Things as objects
名词类的宾语中缀(-ki-、-vi-、-li-、-ya-、-u-、-i-、-zi-)和 10 月 28 日课上的例句见第十三节。
Eight
六个人称。
The six persons.
讲义的第一张表把主语前缀和宾语中缀并排列出。对着看,六个里有三个两边一样(ni、tu、wa),三个不一样(u/ku、a/m、m/wa)。
The handout sets subject and object markers side by side. Three are identical in both slots (ni, tu, wa); three differ.
| 代词 / Pronoun | 主语 / Subject | 宾语 / Object | 例 / Example | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| mimi | ni- | -ni- | Ananisaidia. | 他帮我。 |
| wewe | u- | -ku- | Anakusaidia. | 他帮你。 |
| yeye | a- | -m- / -mw- | Anamsaidia. · Anamwona. | 他帮他。· 他看见他。 |
| sisi | tu- | -tu- | Anatusaidia. | 他帮我们。 |
| ninyi | m- | -wa- / -ku- … -eni | Anawasaidieni. | 他帮你们。 |
| wao | wa- | -wa- | Anawasaidia. | 他帮他们。 |
讲义写作 Nyinyi,课上和 Note 09 写作 ninyi,两种拼法都对。 · The handout spells it Nyinyi; ninyi is equally correct.
同一个 m,两个意思 One m, two meanings
表里有一个 m 出现了两次:在主语位是"你们",在宾语位是"他/她"。所以 mnamsaidia 是"你们在帮他":第一个 m 在时态前,第二个在时态后。看位置,不看字母。
The letter m appears twice in the table: as a subject it is you (pl.), as an object him / her. M-na-m-saidia: you (pl.) are helping him. Position, not shape, decides.
-m- 还是 -mw- -m- or -mw-
"他/她"的中缀碰到元音开头的词根就变成 -mw-,板书在 anamsaidia 下面专门标了一个 mw。
Before a vowel-initial root the infix for him / her becomes -mw-; the board flagged this under anamsaidia.
| 辅音开头 / Consonant | 中文 | 元音开头 / Vowel | 中文 |
|---|---|---|---|
| anamsaidia | 帮他 | anamwona | 看见他 |
| alimpa | 给了他 | nilimwajiri | 我雇了他 |
| anamfundisha | 教他 | anamwambia | 告诉他 |
| anampenda | 爱他 | anamwelekeza | 给他指路 |
板书上有一个现成的例子:Mimi nilimwajiri msaidizi,我雇了一个助手。直觉上容易写成 *nilimawajiri——中间不插 a,m 直接变 mw。 · The board’s example: nilimwajiri msaidizi. No vowel is inserted; m simply becomes mw.
Nine
你们:-eni。
You (plural): -eni.
"你们"和"他们"的宾语中缀都可以是 -wa-,所以 anawasaidia 默认读作"帮他们"。要说"帮你们",就在词尾再标一次复数:-a 变 -e,再加 -ni。中缀本身有两个选择:-wa-(复数)或 -ku-("你"加上词尾复数就是"你们")。讲义上手写的那一栏正是 -ku-/-wa- + eni。
Since -wa- serves for both you (pl.) and them, anawasaidia is read as "helps them". To say "helps you all", plurality is marked again at the end: final -a becomes -e, and -ni is added. The infix may be -wa- or -ku- — you, made plural by the ending.
-wa- / -ku- + 词根 + -eni
Mama anawasaidieni = Mama anakusaidieni 妈妈在帮你们
没有 -eni 的 anawasaidia 是"帮他们"。 · Without -eni, anawasaidia means "helps them".
这个 -ni 你天天都在用:Asanteni(谢谢大家)、Karibuni(欢迎各位)、Nakushukuruni(我感谢你们)、Nakuombeni(恳请各位)。它是"对多个人说话"的标记,挂在词尾。
The same -ni is in everyday Asanteni and Karibuni, and in the formal Nakushukuruni, Nakuombeni: a marker of addressing several people, hung on the end of the word.
-eni 的四种情况 Four cases of -eni
| 动词类型 / Verb type | 规则 / Rule | 例 / Example | 中文 |
|---|---|---|---|
| 班图动词,-a 结尾 | -a → -e + ni | saidia → anawasaidieni | 他帮你们 |
| -ea / -ia 结尾 | 出现双元音 | letea → aliwaleteeni lipia → tuliwalipieni | 他给你们带来 我们替你们付 |
| 阿拉伯借词,-i / -u / -e 结尾 | 词尾不变,直接 + ni | fahamu → anawafahamuni ajiri → aliwaajirini | 他理解你们 他雇了你们 |
| 单音节 -pa | -pa → -peni | tuliwapeni motokaa | 我们给了你们一辆车 |
板书上的 Yeye anawafahamuni 就是第三种:fahamu 是阿拉伯借词,不以 -a 结尾,所以既不变 e,否定时也不变 i(hawafahamu,见 Note 09 第三节第 11 题)。同类的还有 jibu(回答)、samehe(原谅)、rudi(回来)。 · Fahamu is an Arabic loan: its ending never changes, neither for -eni nor in the negative (Note 09 §3, item 11).
Ten
给谁、为谁。
For whom: the mtendewa.
语法上分两种宾语。mtendwa 是直接承受动作的人(被帮的、被教的);mtendewa 是动作为了他、给他做的人(受益者、接收者)。后者通常要用施用式:词根加 -ia / -ea,意思从"做"变成"给某人做、替某人做"。施用后缀在 Note 09 第四节的后缀家族里出现过(tembelea、ogelea)。
Two kinds of object: the mtendwa undergoes the action; the mtendewa is the one it is done for or to — the beneficiary or recipient. The latter usually calls for the applicative, -ia / -ea, met in Note 09 §4’s family of extensions.
| 原形 / Base | 中文 | 施用式 / Applicative | 中文 |
|---|---|---|---|
| pika | 做饭 | pikia | 给某人做饭 |
| lipa | 付钱 | lipia | 替某人付钱 |
| leta | 带来 | letea | 给某人带来 |
| nunua | 买 | nunulia | 给某人买 |
| andika | 写 | andikia | 给某人写 |
Nunua → nunulia 插了一个 l,因为词根在 -a 前已经是元音 u,跟被动的 fungua → funguliwa 同一条规则(Note 09 第四节)。i 还是 e 看词根元音:pikia、letea。 · An l appears after a vowel stem, as in the passive funguliwa. Stem vowel e or o takes -ea; a, i, u take -ia.
一个动词只有一个宾语位 One verb, one object slot
"你给我做饭"有两个宾语:我(受益者)和饭(东西)。动词里只能放一个,放的是人:Wewe unanipikia chakula。东西照常跟在后面。"教"也是一样:Alinifundisha Kiswahili,中缀是"我",不是 Kiswahili。-pa(给)天生带两个宾语,中缀永远指接收的人:Alimpa motokaa,他给了他一辆车。
With two objects, the person takes the slot and the thing follows as a noun. -pa, to give, is double-object by nature; its infix is always the recipient.
讲义:用宾语中缀改写 Handout: rewrite using object markers
| # | 原句 / Given | 改写 / Rewritten | 中文 |
|---|---|---|---|
| 1 | Mimi ninafundisha yeye | Mimi ninamfundisha. | 我教他。 |
| 2 | Wewe unapikia mimi chakula | Wewe unanipikia chakula. | 你给我做饭。 |
| 3 | Yeye anafundisha wewe | Yeye anakufundisha. | 他教你。 |
| 4 | Sisi tunalipia nyinyi ada za shule | Sisi tunawalipieni ada za shule. 或 tunakulipieni | 我们替你们付学费。 |
| 5 | Nyinyi mfundisha wao kiswahili | Nyinyi mnawafundisha Kiswahili. | 你们教他们斯语。 |
| 6 | Wao wanapikia nyinyi chakula | Wao wanawapikieni chakula. 或 wanakupikieni | 他们给你们做饭。 |
| 7 | Wewe unalipia sisi ada za shule | Wewe unatulipia ada za shule. | 你替我们付学费。 |
| 8 | Yeye anafundisha mimi Historia | Yeye ananifundisha Historia. | 他教我历史。 |
| 9 | Mimi ninalipia wao ada za shule | Mimi ninawalipia ada za shule. | 我替他们付学费。 |
| 10 | Yeye anafundisha sisi Kiswahili | Yeye anatufundisha Kiswahili. | 他教我们斯语。 |
第 5 题原句 mfundisha 少了时态标记,这里按现在时补成 mna-。第 4、6 题宾语是"你们",所以要 -eni;第 9 题宾语是"他们",不要。fundisha 是使役式("使人学"),不是施用式,但同样带两个宾语,中缀同样给人。 · Item 5 lacks a tense marker; supplied here as present mna-. Items 4 and 6 have you (pl.) as object and need -eni; item 9, them, does not.
否定时中缀原地不动 Negatives leave the infix in place
否定只动前缀、时态标记和词尾,中缀留在原位:Ananisaidia → Hanisaidii(他不帮我);Alikufundisha → Hakukufundisha(他没教你——第一个 ku 是过去否定,第二个是"你");Nimekuona → Sijakuona(Note 09 第二节);Aliwafundisha → Hakuwafundisha(Note 09 第三节)。
Negation touches the prefix, the tense marker and the final vowel; the infix stays put. In hakukufundisha the first ku is the past negative and the second is you.
Eleven
替换练习。
Substitution drills.
讲义的替换练习以 (John) alinifundisha (mimi) Kiswahili 为模板:换掉主语和宾语,把对应的中缀放进动词。用过去时 -li-。宾语是 ninyi 的四行,-wa- 和 -ku- 两种都写出来。
The model is (John) alinifundisha (mimi) Kiswahili: change subject and object, put the right infix in the verb. Past tense throughout; both -wa- and -ku- are given wherever the object is ninyi.
| # | 主 → 宾 | 答 / Answer | 中文 |
|---|---|---|---|
| 1 | mimi → wewe | Nilikufundisha Kiswahili. | 我教过你斯语。 |
| 2 | wewe → yeye | Ulimfundisha Kiswahili. | 你教过他。 |
| 3 | yeye → mimi | Alinifundisha Kiswahili. | 他教过我。 |
| 4 | mimi → yeye | Nilimfundisha Kiswahili. | 我教过他。 |
| 5 | yeye → wewe | Alikufundisha Kiswahili. | 他教过你。 |
| 6 | sisi → ninyi | Tuliwafundisheni · Tulikufundisheni | 我们教过你们。 |
| 7 | ninyi → wao | Mliwafundisha Kiswahili. | 你们教过他们。 |
| 8 | wao → sisi | Walitufundisha Kiswahili. | 他们教过我们。 |
| 9 | sisi → wao | Tuliwafundisha Kiswahili. | 我们教过他们。 |
| 10 | wao → ninyi | Waliwafundisheni · Walikufundisheni | 他们教过你们。 |
| 11 | mimi → ninyi | Niliwafundisheni · Nilikufundisheni | 我教过你们。 |
| 12 | wewe → sisi | Ulitufundisha Kiswahili. | 你教过我们。 |
| 13 | sisi → yeye | Tulimfundisha Kiswahili. | 我们教过他。 |
| 14 | yeye → ninyi | Aliwafundisheni · Alikufundisheni | 他教过你们。 |
| 15 | ninyi → mimi | Mlinifundisha Kiswahili. | 你们教过我。 |
同一套组合,换七个动词 The same pairs with seven more verbs
讲义要求用 -pa motokaa、-letea zawadi 再做一遍,课上又加了 -lipia ada za shule、-pikia chakula、-penda、-nunulia、-tegemea。表里只写动词,名词照讲义补上;-penda(爱)和 -tegemea(依靠)后面不跟名词。读法:第 14 行配 -pikia = Aliwapikieni chakula,他给你们做了饭。
The handout asks for the drill again with -pa motokaa and -letea zawadi; five more verbs were added in class. Only the verb is shown; add the noun from the handout. Row 14 with -pikia reads Aliwapikieni chakula, he cooked food for you all.
| # | -pa 给车 | -letea 带礼物 | -lipia 付学费 | -pikia 做饭 | -penda 爱 | -nunulia 买给 | -tegemea 依靠 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Nilikupa | Nilikuletea | Nilikulipia | Nilikupikia | Nilikupenda | Nilikununulia | Nilikutegemea |
| 2 | Ulimpa | Ulimletea | Ulimlipia | Ulimpikia | Ulimpenda | Ulimnunulia | Ulimtegemea |
| 3 | Alinipa | Aliniletea | Alinilipia | Alinipikia | Alinipenda | Alininunulia | Alinitegemea |
| 4 | Nilimpa | Nilimletea | Nilimlipia | Nilimpikia | Nilimpenda | Nilimnunulia | Nilimtegemea |
| 5 | Alikupa | Alikuletea | Alikulipia | Alikupikia | Alikupenda | Alikununulia | Alikutegemea |
| 6 | Tuliwapeni | Tuliwaleteeni | Tuliwalipieni | Tuliwapikieni | Tuliwapendeni | Tuliwanunulieni | Tuliwategemeeni |
| 7 | Mliwapa | Mliwaletea | Mliwalipia | Mliwapikia | Mliwapenda | Mliwanunulia | Mliwategemea |
| 8 | Walitupa | Walituletea | Walitulipia | Walitupikia | Walitupenda | Walitununulia | Walitutegemea |
| 9 | Tuliwapa | Tuliwaletea | Tuliwalipia | Tuliwapikia | Tuliwapenda | Tuliwanunulia | Tuliwategemea |
| 10 | Waliwapeni | Waliwaleteeni | Waliwalipieni | Waliwapikieni | Waliwapendeni | Waliwanunulieni | Waliwategemeeni |
| 11 | Niliwapeni | Niliwaleteeni | Niliwalipieni | Niliwapikieni | Niliwapendeni | Niliwanunulieni | Niliwategemeeni |
| 12 | Ulitupa | Ulituletea | Ulitulipia | Ulitupikia | Ulitupenda | Ulitununulia | Ulitutegemea |
| 13 | Tulimpa | Tulimletea | Tulimlipia | Tulimpikia | Tulimpenda | Tulimnunulia | Tulimtegemea |
| 14 | Aliwapeni | Aliwaleteeni | Aliwalipieni | Aliwapikieni | Aliwapendeni | Aliwanunulieni | Aliwategemeeni |
| 15 | Mlinipa | Mliniletea | Mlinilipia | Mlinipikia | Mlinipenda | Mlininunulia | Mlinitegemea |
行号对应上面那张表的主 → 宾组合。第 6、10、11、14 行的 -wa- 都可以换成 -ku-。-pa 是单音节动词,但带了中缀就有了第二个音节,不需要 ku 垫片:Nilikupa 里的 ku 是"你",不是垫片(垫片规则见 Note 09 第三节)。-penda 的过去时 Nilikupenda 是"我曾爱过你",说"我爱上你了"通常用 Nimekupenda。 · Row numbers follow the subject–object pairs above. With an infix, -pa needs no spacer ku. Past nilikupenda is "I loved you"; "I have fallen for you" is nimekupenda.
Twelve
早就见过的。
Ones you have already met.
学会了这一套,回头看之前的材料,很多当时整词背下来的形式都能拆开了。第五节问路课的两段对话几乎每句都有一个宾语中缀:
With the system in hand, earlier material comes apart. The two dialogues of §5 have an object infix in nearly every line:
| 原句 / From the material | 拆开 / Breakdown | 中文 |
|---|---|---|
| Tafadhali nielekeze duka la dawa. | ni-elekez-e 我-指路-(虚拟式) | 请给我指去药店的路。 |
| Unaweza kunielekeza? | ku-ni-elekeza 不定式-我-指路 | 你能给我指路吗? |
| Nitakuelekeza. | ni-ta-ku-elekeza 我-将-你-指路 | 我给你指路。 |
| Unaweza kunipigia simu. | ku-ni-pig-i-a 不定式-我-打-(施用) | 你可以给我打电话。 |
| Nitakutafuta nikikuhitaji. | ni-ta-ku-tafuta · ni-ki-ku-hitaji | 我需要你的时候会找你。 |
| Mwelekeze mwalimu … | mw-elekez-e 他-指路(元音前 mw) | 给老师指路…… |
| Waelekeze wanafunzi … | wa-elekez-e 他们-指路 | 给同学们指路…… |
| Siku nyingi sijakuona! | si-ja-ku-ona 我-还没-你-见 | 好久不见!(Note 09 第二节) |
| Kulala kulituchelewesha! | ku-li-tu-chelewesha | 睡觉害我们迟到了!(Note 09 第四节) |
| Nakupenda. | (ni)-a-ku-penda | 我爱你。 |
-pigia simu"给某人打电话"本身就是施用式:piga simu 是打电话,pigia 是打给某人,所以中缀 ni 是受益者,正好是第十节说的 mtendewa。Mwelekeze 和 nielekeze 都没有时态标记、以 -e 结尾,是虚拟式(客气的请求),下一阶段会正式讲。 · Pigia simu is itself applicative — call to someone — so its infix is a mtendewa. Nielekeze and mwelekeze are subjunctives: no tense marker, final -e.
Thirteen
东西也有中缀。
Things take infixes too.
第七到十二节是人称那一套。东西作宾语时,中缀跟着名词类走,形状几乎就是该类的主语前缀。10 月 28 日课上逐句练过几句:
Sections 7–12 dealt with persons. For things, the infix follows the noun class and looks almost exactly like the class’s subject prefix. Some sentences practised in class on 28 October:
Je, utakisafisha chumba chako? — Ndiyo, nitakisafisha. / Hapana, sitakisafisha.
你会打扫你的房间吗?——会,我会打扫它。/不,我不会打扫它。
Ulikisoma kitabu cha Kiswahili? — Ndiyo, nilikisoma. / Hapana, sikukisoma.
你读了那本斯语书吗?——读了。/没读。
Ulimsaidia mzazi wako? — Ndiyo, nilimsaidia.
你帮你父母了吗?——帮了。
Wanyama wanawategemea.
动物们依靠他们。
Chumba(房间)和 kitabu 都是 KI-VI 类,所以中缀是 -ki-,物主也跟着 chako、cha。回答时名词可以省,-ki- 就是英语的 "it"。注意否定:将来时 si-ta-ki-safisha 保留 -ta-,过去时 si-ku-ki-soma 把 -li- 换成 -ku-(Note 09 第三节)。Mzazi(父母之一)来自 -zaa(生),复数 wazazi。 · Chumba and kitabu are KI-VI, so the infix is -ki-, and in the reply it stands alone for "it". The future negative keeps -ta-; the past negative swaps -li- for -ku-.
| 类 / Class | 单数 / sg. | 复数 / pl. | 例 / Example | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| KI-VI | -ki- | -vi- | Nimekisoma kitabu · Nimevisoma vitabu | 我读了那本书 · 那些书 |
| N-N | -i- | -zi- | Nitaisafisha nyumba · Nitazisafisha | 我会打扫那栋房子 · 那些 |
| M-MI | -u- | -i- | Nimeuona mti · Nimeiona miti | 我看见那棵树 · 那些树 |
| JI-MA | -li- | -ya- | Nimelila tunda · Nimeyala matunda | 我吃了那个水果 · 那些水果 |
| 人、动物 | -m(w)- | -wa- | Nimemwona simba · Nimewaona ndege | 我看见狮子 · 那些鸟 |
Nimelila 和 nimeyala:单音节的 -la 有了中缀就不要 ku 垫片(第十一节 -pa 同理)。Mike 和 Miguna 对话里的 unazitumia(第二节)指的是 njia,N 类复数。 · With an infix, one-syllable -la drops its spacer ku, as -pa does in §11.
人作宾语必放,物作宾语表示"那个" Obligatory for people, definite for things
第七节说过:宾语是人或动物时,中缀几乎必放(Nilimsaidia mzazi wako)。宾语是物时,放不放中缀有意思上的差别:Ninasoma kitabu 是"我在读书";Ninakisoma kitabu 是"我在读那本书",双方都知道是哪一本。
With people the infix is close to obligatory (§7); with things it marks the particular one already in view.
一句谚语里的例外 An exception in a proverb
Jogoo la shamba haliwiki mjini. 乡下的公鸡在城里不打鸣。Jogoo(公鸡)是动物,照第一节和第七节的规则应该按人走,这句却用了 JI-MA 类:jogoo la、haliwiki(ha-li-wik-i,现在时否定,词尾 a → i)。"动物按人走"是现代口语的倾向,不是铁律;谚语保留了更老的、按名词本身形态定一致的用法。意思是一个人在自己地盘上有声音,换了地方就没人理,近于"强龙不压地头蛇",也常用来调侃进了城就不敢出声的人。
"The country cockerel does not crow in town." The animal here agrees as JI-MA (la, hali-), not as a person: person agreement for animals is the modern tendency, and proverbs keep the older pattern. Someone with a voice at home falls silent elsewhere.
Fourteen
拜访我的那个人。
The one who visited me.
10 月 28 日课上还造了一句带关系从句的:Mtu ambaye alinitembelea ni mwizi.——拜访我的那个人是个小偷。这里的 amba- 是关系词"……的那个",后面的词尾跟先行词的名词类一致;动词里的 -ni- 是宾语"我"。
A relative clause from 28 October: "The person who visited me is a thief." Amba- is the relative word, its ending agreeing with the noun it refers to; the -ni- in the verb is the object me.
| 先行词 / Noun | 关系词 / Relative | 例 / Example |
|---|---|---|
| mtu(人,单数) | ambaye | Mtu ambaye alinitembelea ni mwizi. |
| watu(人,复数) | ambao | Watu ambao walitutembelea ni wezi. |
| kitabu / vitabu | ambacho / ambavyo | Kitabu ambacho nilikisoma ni kizuri. |
| mwezi(M-MI 单数) | ambao | mwezi ambao ulipita |
复数句里所有一致都跟着变:ambao、主语 wa-、宾语 -tu-(我们)、wezi(小偷们)。 · In the plural everything shifts together: relative, subject, object and noun.
嵌进动词的关系词 The relative inside the verb
更常见的说法是把关系词直接嵌进动词,放在时态之后、宾语之前:a-li-ye-ni-tembelea → Mtu aliyenitembelea ni mwizi,意思一样。你早就见过:Note 09 第三节的 wakati uliopita(过去时)、mwezi uliopita(上个月),就是 u-li-o-pita,"已经过去了的那个月",-o- 跟 mwezi 的 M-MI 类一致。嵌入式只能用于 -li-、-na-、-taka-(将来时这里要说 -taka-)和否定 -si-;amba- 什么时态都能用,初学先用它更保险。
More often the relative sits inside the verb, after the tense: aliyenitembelea. You have met it in mwezi uliopita, "the month that has passed" (Note 09 §3). The embedded form works only with -li-, -na-, -taka- and negative -si-; amba- works with any tense.
已经:-sha- Already: -sha-
Note 09 第二节讲了"还没"-ja-。它的肯定搭档是 -sha-"已经",来自 kwisha(完结),通常跟在 -me- 后面:a-me-sha-kua,他已经长大了 ↔ ha-ja-kua,他还没长大。口语里 -me- 常省掉:ashakula。一问一答:Umeshakula? — Bado, sijala.
The affirmative partner of -ja- (Note 09 §2) is -sha-, already, from kwisha, to finish.
Kua 是"长大",kuwa 是"是、成为",口语里听着几乎一样:Amekuwa mwalimu,他成了老师。 · Kua, grow up; kuwa, be or become.
Fifteen
词与短语。
Words and phrases.
只收 Note 09 词汇表和本篇第一、三、六节里没有的。saidia, fahamu, nunua 见 Note 09 第八节;交通的词见第一节,问路的词见第三节,店铺和职业见第六节。
Only what Note 09’s vocabulary and §§1, 3 and 6 here do not already have.
动词 Verbs
| Swahili | 中文 | English | Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|---|---|---|
| ajiri | 雇用 | hire, employ | fundisha | 教 | teach |
| -pa | 给 | give (someone) | letea | 给……带来 | bring to / for |
| lipa · lipia | 付 · 替……付 | pay · pay for | pika · pikia | 做饭 · 给……做饭 | cook · cook for |
| nunulia | 给……买 | buy for | tegemea | 依靠、指望 | depend on, rely on |
| elekeza | 指路、引导 | direct, guide | pigia simu | 给……打电话 | phone (someone) |
| shukuru | 感谢 | thank | omba | 请求 | ask for, request |
名词 Nouns
| Swahili | 中文 | English | Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|---|---|---|
| msaidizi / wasaidizi | 助手 | assistant | mwajiri / mwajiriwa | 雇主 / 雇员 | employer / employee |
| ajira | 工作、职位 | employment | ada za shule | 学费 | school fees |
| zawadi | 礼物 | gift | motokaa | 汽车 | car |
| chakula / vyakula | 食物 | food | Historia | 历史(学科) | History |
| mwizi / wezi | 小偷 | thief | wizi · kuiba | 盗窃 · 偷 | theft · steal |
| mshamba / washamba | 乡巴佬(玩笑) | country bumpkin | jogoo / majogoo | 公鸡 | cockerel |
| chumba / vyumba | 房间 | room | mzazi / wazazi | 父母(之一) | parent |
| mnyama / wanyama | 动物 | animal | chochote | 任何东西(配否定) | anything |
| Swahili | 中文 | English | Swahili | 中文 | English |
|---|---|---|---|---|---|
| safisha | 打扫 | clean | stahimili | 忍耐 | endure |
| tembelea | 拜访 | visit | wika | (公鸡)打鸣 | crow |
| kua | 长大 | grow up | -umwa | 生病、疼 | be ill |
| tumia | 使用 | use | panda | 上(车);爬;种 | board; climb; plant |
Msaidizi 是 saidia 的施事名词:把词尾换成 -zi,加人的前缀 m-。同样的造法还有 kiongozi(领导,来自 ongoza)、mpenzi(爱人,来自 penda);另一种是 -ji,如 msomaji(读者)。Mwajiri 和 mwajiriwa 只差一个被动 -w-:雇人的和被雇的(被动见 Note 09 第四节)。Mshamba 来自 shamba(农田),朋友之间是玩笑,对生人说就是冒犯,跟"土包子"差不多;mwizi 和 mwezi(月)只差一个元音,听写时容易混。 · Msaidizi is the agent noun of saidia, like kiongozi from ongoza. Mwajiri / mwajiriwa: the one who hires and the one hired, a passive -w- apart.
Sixteen
练习。
Drills.
讲义上的两套替换练习答案在第十一节,两份指路作业的答案在第五、六节;一至五练宾语标记,六至八练问路。
The substitution drills are worked in §11 and both direction worksheets in §§5–6. Drills one to five practise object markers; six to eight, directions.
一 — 找中缀 One — find the infix
指出每个动词里的宾语中缀,说出它指谁。
| Nitakuelekeza. | -ku- · 你 |
| Mnamsaidia. | -m- · 他/她(开头的 m- 是主语"你们") |
| Hakuwafundisha. | -wa- · 他们(ku 是过去否定) |
| Hakukufundisha. | 第二个 -ku- · 你 |
| Nakushukuruni. | -ku- + -ni · 你们 |
| Walitulipia ada za shule. | -tu- · 我们(受益者) |
二 — -m- 还是 -mw- Two — -m- or -mw-
用现在时说"他……他/她"。
| ona | anamwona | saidia | anamsaidia |
| ambia | anamwambia | fundisha | anamfundisha |
| ajiri | anamwajiri | pa | anampa |
| elekeza | anamwelekeza | tegemea | anamtegemea |
三 — 对一群人说 Three — say it to a group
把"我们……你"改成"我们……你们"。注意词尾属于四种情况中的哪一种。
| Tunakusaidia. | Tunawasaidieni. | -a → -eni |
| Tunakufahamu. | Tunawafahamuni. | 借词,直接 + ni |
| Tunakuletea zawadi. | Tunawaleteeni zawadi. | -ea → -eeni |
| Tunakupa motokaa. | Tunawapeni motokaa. | -pa → -peni |
| Tunakuajiri. | Tunawaajirini. | 借词,直接 + ni |
每一句的 -wa- 也都可以换成 -ku-:Tunakusaidieni。 · Each -wa- may also be -ku-.
四 — 改成否定 Four — negate, keeping the infix
| Ananisaidia. | Hanisaidii. | 现在:ha- + 词尾 i |
| Alikufundisha. | Hakukufundisha. | 过去:ha-ku- |
| Atatulipia ada. | Hatatulipia ada. | 将来:ha-ta- |
| Nimemwona. | Sijamwona. | -me- → -ja- |
| Wanawafahamu. | Hawawafahamu. | 借词词尾不变 |
最后一句的两个 wa:第一个属于否定前缀 hawa-(他们不),第二个是宾语"他们"。 · In hawawafahamu the first wa belongs to the negative prefix, the second is the object.
五 — 谁为你做过什么 Five — who has done what for you
写六句话,说身边的人为你或你们做过什么,每句用不同的中缀,至少两句用施用式(-ia / -ea),至少一句用"你们 + -eni",至少一句否定。比如:Mama yangu alinipikia chakula kila siku. Mwalimu wa Kiswahili alitufundisha vikati vya mtendewa. Rafiki yangu hakunilipia ada za shule!
Six sentences on what people have done for you, each with a different infix: at least two applicatives, one you (pl.) with -eni, one negative.
六 — 方位词 Six — position words
按括号填方位词,并注意 -ko 的前缀。
| Duka la dawa liko ___ hospitali ya Mawenzi. (near) | karibu na |
| Jengo la uhamiaji liko ___ benki ya Stanbic. (opposite) | mkabala na |
| Kitabu kiko ___ meza. (on) | juu ya |
| Paka yuko ___ kiti. (under) | chini ya — 猫按人走,所以是 yuko |
| Gari liko ___ nyumba. (behind) | nyuma ya |
| Soko liko ___ barabara ya Mawenzi. (beside) | kando ya |
七 — 在哪里:-ko 的一致 Seven — where is it: agreement with -ko
| Benki ya CRDB ___ wapi? | iko · N 单数 |
| Ofisi za uhamiaji ___ wapi? | ziko · N 复数(za) |
| Duka la dawa ___ wapi? | liko · JI-MA 单数 |
| Maduka ___ wapi? | yako · JI-MA 复数 |
| Vitabu vyangu ___ wapi? | viko · KI-VI 复数 |
| Mwalimu ___ wapi? | yuko · 人 |
| Wanafunzi ___ wapi? | wako · 人,复数 |
八 — 对一群人指路 Eight — direct a group
把对话二 Meku 的指路改成对一群人说(wewe → ninyi)。
Kutoka hapa mtachukua barabara ya Mawenzi kuelekea benki ya CRDB, mtapinda kushoto katika njia panda kuelekea barabara ya Rengua. Mtaenda moja kwa moja mpaka barabara ya Horombo na mtapinda kushoto, mtaona jengo la uhamiaji upande wa kushoto, mkabala na benki ya Stanbic.
只换主语前缀 u- → m-。再进一步:Nitakuelekeza 对一群人说是 Nitawaelekezeni 或 Nitakuelekezeni(第九节的 -eni)。 · Only u- becomes m-. "I’ll direct you all" adds the -eni of §9.
← Note 09 · Midterm Prep · Note 10

